Müslümanların yılda iki büyük bayramı vardır: Ramazan ayının bitişini kutlayan üç günlük Ramazan Bayramı (Şeker Bayramı) ve hac mevsimine denk gelen dört günlük Kurban Bayramı. Her ikisi de sabah kılınan bayram namazıyla başlar; aile büyüklerinin ziyaret edildiği, küslerin barıştığı ve ihtiyaç sahipleriyle paylaşmanın öne çıktığı günlerdir. Tarihleri her yıl yaklaşık 11 gün öne kaydığı için İstanbul'a bu dönemde gelecekseniz önceden kontrol etmeniz önemlidir.
Bu sayfada6
Ramazan Bayramı: bir ayın ardından gelen sevinç
Ramazan Bayramı, Hicri takvimde Şevval ayının ilk üç gününde kutlanır ve bir ay süren orucun tamamlanmasının sevincini taşır. Arapçada Îdü'l-Fıtr (orucu açma bayramı) denir. Türkiye'de halk arasında yaygın adı Şeker Bayramıdır; çünkü bayram ziyaretlerinde şeker, lokum, çikolata ve tatlı ikram etmek gelenektir.
Bayramdan önce, imkânı olan her Müslüman fitre (sadaka-i fıtr) verir: ailedeki her kişi için ihtiyaç sahiplerine yapılan küçük bir bağıştır ve amacı herkesin bayramı sevinçle karşılayabilmesidir.
Kurban Bayramı: İbrahim'in teslimiyeti ve paylaşma
Kurban Bayramı, Zilhicce ayının 10. gününden itibaren dört gün sürer ve Mekke'deki hac ibadetiyle aynı günlere denk gelir. Arapçada Îdü'l-Adhâ denir. İslam geleneğine göre bayram, Hz. İbrahim'in Allah'a teslimiyetini ve oğlunun yerine kurban edilmek üzere bir koç gönderilmesini anar.
Hanefi mezhebinde maddi imkânı yerinde olan Müslümanın kurban kesmesi vaciptir. Bir koyun ya da keçi bir kişi adına, sığır ya da deve ise yedi kişiye kadar ortaklaşa kesilebilir. Etin geleneksel olarak üçe bölünmesi tavsiye edilir: bir kısmı aileye, bir kısmı akraba ve komşulara, bir kısmı da yoksullara. Bayramın özü, kesimden çok bu paylaşmadır.
Bayram sabahı: bayram namazı
Her iki bayram da sabah güneş doğduktan bir süre sonra camilerde cemaatle kılınan ve iki rekâttan oluşan bayram namazıyla başlar. Namazdan önce camilerde topluca bayram tekbirleri getirilir; “Allâhu ekber, Allâhu ekber, lâ ilâhe illallâh...” diye devam eden bu ezgi bayram sabahlarının en tanıdık sesidir. Cuma namazından farklı olarak hutbe namazdan sonra okunur.
Bayram namazında büyük camiler, özellikle Eyüp Sultan, Sultanahmet ve Süleymaniye, avlulara ve sokaklara taşan cemaatle dolar. Namazın ardından cemaat birbiriyle bayramlaşır. Cemaat hakkında daha fazlası için Cuma namazı ve cemaat yazımıza bakabilirsiniz.
Bayramlaşma, el öpme ve bayram şekerleri
- Büyükleri ziyaret: Bayramın ilk günü öncelikle anne-baba, dede-nine ve aile büyükleri ziyaret edilir; ardından akraba, komşu ve dostlar.
- El öpme: Gençler büyüklerin sağ elini öpüp alınlarına koyar. Bu bir saygı göstergesidir ve büyükler hayır duayla karşılık verir; çocuklar ayrıca çoğu zaman şeker ya da küçük bir bayram harçlığı alır.
- Bayramlık: Çocuklara bayram için yeni kıyafet alınması eski bir gelenektir.
- İkramlar: Misafirlere şeker, lokum, çikolata, baklava ve Türk kahvesi ikram edilir; tatlılar için Türk tatlıları rehberimize göz atabilirsiniz.
- Kabir ziyareti: Bayram arifesinde ya da sabahında vefat etmiş yakınların kabirleri ziyaret edilir; adabı için türbe ve kabir ziyareti yazımıza bakın.
- Barışma: Bayram, küslerin barışması ve kırgınlıkların unutulması için en uygun zaman kabul edilir.
Bayramda İstanbul'da kurban
İstanbul'da kurban, sokaklarda değil belediyelerin belirlediği kesim alanlarında kesilir; bu yüzden Tarihi Yarımada'yı gezen bir ziyaretçinin kurban kesimine rastlaması pek olası değildir. Pek çok aile kurbanını vekâletle, yani bir yardım kuruluşu aracılığıyla Türkiye'nin ya da dünyanın ihtiyaç duyulan bölgelerinde kestirmeyi tercih eder.
Bayram öncesi günlerde şehrin çeşitli yerlerinde kurbanlık hayvan satış alanları kurulur ve bayramın ilk günü öğleye kadar kasaplar ile gönüllüler yoğun biçimde çalışır.
Bayramın seyahate etkisi
Bayramlar Türkiye'de resmî tatildir; arife günü yarım gün, Ramazan Bayramı üç, Kurban Bayramı dört gündür. Hükümet zaman zaman ara günleri de ekleyerek tatili dokuz güne uzatır. Bu dönemlerde şehirlerarası otobüs, uçak ve oteller çok erkenden dolar; İstanbul'da ise bir yandan memleketine gidenlerle trafik rahatlarken, bir yandan da yurt içinden gelen ziyaretçilerle tarihi alanlar kalabalıklaşır.
Bazı müzeler bayramın ilk günü öğleden önce kapalı olabilir; Kapalıçarşı ve Mısır Çarşısı gibi tarihi çarşılar ise bayram günlerinde genellikle kısmen ya da tamamen kapanır. Bayram tarihleri her yıl yaklaşık 11 gün öne kaydığı için seyahatinizi planlarken o yılın tarihlerini ve gideceğiniz yerlerin güncel açılış durumunu kontrol edin; sorularınız için bize ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Bayramda birini nasıl kutlarım?
“Bayramınız mübarek olsun” ya da daha gündelik bir dille “İyi bayramlar” demeniz yeterlidir. Müslüman olmayan bir misafirin bayramı kutlaması genellikle çok içten karşılanır.
Bayram namazını izleyebilir miyim?
Bayram namazı sabah erken kılınır ve camiler çok kalabalık olur. Avlunun dışından, cemaatin yolunu kesmeden ve fotoğraf çekmeden saygılı bir mesafeden izlemek genellikle sorun olmaz.
Şeker Bayramı ile Ramazan Bayramı aynı şey mi?
Evet. Resmî adı Ramazan Bayramı'dır; halk arasında ikramlardan dolayı Şeker Bayramı da denir. Orucun anlamı için oruç ve Ramazan yazımıza bakabilirsiniz.
Müslüman gezginler bayram namazını İstanbul'da nerede kılabilir?
Her mahalle camisinde bayram namazı kılınır. Tarihi atmosfer isteyenler Sultanahmet, Süleymaniye ya da Eyüp Sultan'ı tercih eder, ama bu camiler çok erken dolar. Diğer ipuçları için Müslüman gezginler için İstanbul rehberimize bakın.
