Namaz, Müslümanların günde beş kez belirli vakitlerde, Mekke yönüne dönerek kıldığı ibadettir; ayakta durma, eğilme ve secdeye kapanmadan oluşur. Namazdan önce abdest alınır ve temiz bir zeminde, çoğunlukla bir seccade üzerinde kılınır. İstanbul'u gezen biri için namaz, camilerin ziyaret saatlerini belirleyen ritimdir.
Bu sayfada6
Kelimenin anlamı: salât ve namaz
Kur'an'daki adı salâttır; kelime dua ve bağlanma anlamlarını taşır. Türkçedeki namaz ise Farsçadan gelir ve Türk, İran ve Hint dünyasında yaygın olarak kullanılır.
Müslümanlar için namaz, İslam'ın beş şartından biridir ve ergenlik çağına ulaşmış, aklı yerinde her Müslümana farzdır. Namaz, kulun Allah'la aracısız konuştuğu an olarak anlatılır; bu yüzden imam ya da din adamı olmadan, tek başına da kılınabilir.
Beş vakit ve rekâtlar
Günün beş vakti sabah, öğle, ikindi, akşam ve yatsıdır; her birinin başladığı an ezanla duyurulur. Vakit bir sonraki vakte kadar sürer; yani namaz ezan okunduğu dakikada kılınmak zorunda değildir, o zaman aralığı içinde kılınabilir.
Her namaz rekât denen birimlerden oluşur. Bir rekât; ayakta Kur'an okumayı, eğilmeyi ve iki secdeyi kapsayan bir döngüdür. Farz olan kısımlar sabahta 2, öğle ve ikindide 4'er, akşamda 3, yatsıda 4 rekâttır. Bunlara Hanefi uygulamada Hz. Muhammed'in alışkanlığından gelen sünnet namazlar ve yatsıdan sonra kılınan vitir namazı eklenir.
Namazın hareketleri
Namazı izleyen biri, her rekâtta tekrar eden şu duruşları görür:
- Tekbir: Namaz, eller kaldırılarak “Allâhu ekber” denmesiyle başlar. Bu andan sonra namaz dışı konuşma ve hareket bırakılır.
- Kıyam: Ayakta, eller bağlı hâlde durulur; Fâtiha suresi ve Kur'an'dan kısa bir bölüm Arapça okunur.
- Rükû: Eller dizlere konarak belden eğilinir; sırt düz tutulur.
- Secde: Alın, burun, avuçlar, dizler ve ayak parmakları yere değecek şekilde kapanılır. Her rekâtta iki secde vardır; namazın en alçakgönüllü anı sayılır.
- Oturuş (ka'de): İki rekâtta bir ve namazın sonunda diz üstü oturularak dualar okunur.
- Selam: Baş önce sağa, sonra sola çevrilerek “es-selâmu aleyküm ve rahmetullâh” denir ve namaz tamamlanır.
Abdest ve şadırvan
Namazdan önce abdest alınır: belirli uzuvların temiz suyla yıkanmasıdır. Bu hem fiziksel bir temizlik hem de ibadete zihnen hazırlanmanın bir yoludur. Camilerin avlusundaki şadırvanlar ve dış duvarlar boyunca sıralanan musluklar bunun içindir. Hanefi uygulamada abdestin ana sırası şöyledir:
- Niyet edilir ve eller bileklere kadar yıkanır.
- Ağıza ve buruna üçer kez su verilir.
- Yüz, alından çeneye ve kulak memelerine kadar yıkanır.
- Kollar dirseklerle birlikte, önce sağ sonra sol yıkanır.
- Islak elle başın bir kısmı meshedilir; kulaklar ve boyun da meshedilir.
- Ayaklar topuklarla birlikte, önce sağ sonra sol yıkanır.
Seccade ve kıble
Namaz temiz bir yerde kılınır. Camilerde zemin baştan sona halı kaplıdır; evde, işyerinde ya da yolculukta ise küçük bir seccade serilir. Pek çok seccadenin üzerindeki kemer motifi mihrabı simgeler ve seccade bu kemer kıbleye bakacak şekilde serilir.
Camide kıble yönü mihrapla bellidir. Otel odasında ya da parkta namaz kılmak isteyenler kıbleyi telefonlarındaki pusula veya namaz vakti uygulamalarıyla bulur; İstanbul'dan kıble kabaca güneydoğudur. Mihrap ve cami bölümleri için cami nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Ziyaretçiler için pratik bilgiler
Sultanahmet Camii, Süleymaniye gibi büyük camiler, her vaktin biraz öncesinden namaz bitene kadar turist ziyaretine kapanır. Bu süre genellikle yarım saat ile bir saat arasındadır; Cuma öğle vaktinde daha uzundur. Vakitler her gün değiştiği için sabit bir “açılış saati” yoktur.
Güncel vakitleri öğrenmenin en kolay yolu, Diyanet İşleri Başkanlığı'nın resmî internet sitesi ya da uygulaması veya telefonunuzdaki herhangi bir namaz vakti uygulamasıdır; şehir olarak İstanbul'u seçmeniz yeterlidir. Günün programını ezanlara göre kurarsanız hiçbir kapıda beklemezsiniz.
Daha küçük camilerde, örneğin Küçük Ayasofya ve Sokullu Mehmet Paşa'da, namaz sırasında arkada sessizce oturup izlemenize çoğu zaman izin verilir. Fotoğraf çekmeyin, namaz kılanların önünden geçmeyin ve görevli bir işaret verirse ona uyun. Tüm kurallar cami ziyaret adabı rehberimizde.
Sık sorulan sorular
Müslüman olmayan biri namazı izleyebilir mi?
Genellikle evet; caminin arka kısmında sessizce oturmak ve izlemek çoğu camide hoş karşılanır. Büyük ve kalabalık camilerde ise namaz sırasında ziyaretçi girişi tamamen durdurulabilir; görevlilerin yönlendirmesine uyun.
Kadınlar ve erkekler birlikte mi namaz kılar?
Aynı camide ama ayrı bölümlerde ya da ayrı saflarda kılarlar. Erkekler önde, kadınlar arkada, yan tarafta ya da üst galerideki kadınlar mahfilinde namaz kılar. Cemaat ve saflar hakkında Cuma namazı ve cemaat yazımıza bakın.
Yolcular namazı nasıl kılar?
Hanefi fıkhına göre belirli bir mesafeden uzağa giden ve bir yerde on beş günden az kalacak olan yolcu (misafir) dört rekâttan oluşan farz namazları iki rekât olarak kılar. Müslüman misafirler için pratik bilgileri Müslüman gezginler için İstanbul rehberimizde topladık.
Namazda neden Arapça okunuyor?
Namazda Kur'an'ın Arapça aslından okunması gerekir; Türkiye'deki Müslümanlar da kısa sureleri Arapça ezberler. Namaz dışındaki kişisel dualar ise herkesin kendi dilinde yapılabilir.
