Mimar Sinan eserleri rotası: Sokullu'dan Süleymaniye'ye

Bir mimarın yarım asrı

Kayseri yakınlarında doğan Sinan, devşirme olarak İstanbul'a geldi, yeniçeri ocağında asker ve mühendis olarak yetişti ve 1530'ların sonunda saray baş mimarlığına getirildi. Yaklaşık 1588'deki ölümüne kadar bu görevde kaldı. Kaynaklarda kendisine atfedilen eser sayısı camiler, medreseler, hamamlar, köprüler ve su yapılarıyla birlikte yüzlerle ifade edilir.

Sinan'ın kendi eserleri için söylediği rivayet edilen söz, bu rotanın omurgasıdır: Şehzade ‘çıraklık’, Süleymaniye ‘kalfalık’, Edirne'deki Selimiye ise ‘ustalık’ eseridir. Selimiye İstanbul dışında kalsa da ilk iki aşamayı ve ustanın küçük ölçekteki en rafine işlerini bir günde görebilirsiniz.

Sabah: mahallenin incisi ve Sultanahmet'teki izler

1. Sokullu Mehmet Paşa Camii (mahalle içinde birkaç dakikalık yürüyüş): Sadrazam Sokullu Mehmet Paşa ve eşi Esmahan Sultan için 1570'lerin başında yapıldı. Eğimli arazide, medrese avlusunun altından merdivenle ulaşılan cami, Sinan'ın zor bir araziyi nasıl çözdüğünü gösterir. İçerideki İznik çinileri ve Kâbe'den getirildiği söylenen taş parçaları, yapıyı ‘küçük ama kusursuz’ kılar.
2. Yokuşu çıkıp Ayasofya ile Sultanahmet Camii arasındaki Haseki Hürrem Sultan Hamamı'na yürüyün (yaklaşık 10 dakika). Hürrem Sultan için 1550'lerin ortasında yapılan çifte hamam, kadınlar ve erkekler bölümlerinin simetrik planıyla Sinan'ın hamam mimarisinin en zarif örneklerindendir. Bugün yeniden hamam olarak hizmet veriyor; hamam deneyimi merak ediyorsanız hamam kültürü rehberimize bakın.
3. Hemen yanındaki Ayasofya'nın bahçesinde II. Selim Türbesi de Sinan'a atfedilir. Karşıdaki Sultanahmet Camii ise Sinan'ın öğrencisi Sedefkâr Mehmed Ağa'nın eseridir; ustasının Şehzade'de denediği dört yarım kubbeli planı büyük ölçekte uygular.

Öğle: çıraklık eseri Şehzade Camii

1. T1 tramvayla Beyazıt'a gidin. Yolda, Sinan öncesi dönemin klasik örneği Beyazıt Camii'ni görün; karşılaştırma için iyi bir referanstır.
2. Beyazıt'tan Şehzadebaşı'na yürüyün (yaklaşık 10–15 dakika). Şehzade Camii, Kanuni'nin genç yaşta ölen oğlu Şehzade Mehmed anısına 1540'larda yapıldı. Merkezi kubbeyi dört yarım kubbeyle çevreleyen kusursuz simetrik plan, genç Sinan'ın cesur bir deneyidir.
3. Avluyu ve bahçedeki türbeleri gezdikten sonra çevredeki esnaf lokantalarından birinde öğle yemeği yiyin.

Öğleden sonra: kalfalık eseri Süleymaniye ve çini hazinesi Rüstem Paşa

1. Şehzade'den Süleymaniye yönüne yürüyün (yaklaşık 10–15 dakika). Süleymaniye Camii (1550–1557), yalnızca bir cami değil; medreseleri, hastanesi, imareti ve hamamıyla bir külliyedir. Kubbenin altındaki ışığa, sessizliği taşıyan akustiğe ve Haliç'e bakan bahçeye zaman ayırın.
2. Külliyenin kuzeybatı köşesindeki mütevazı üçgen parselde Mimar Sinan'ın kendi türbesini bulun. Çağının en büyük yapılarından bazılarını yapan ustanın sade mezarı, rotanın en dokunaklı anıdır.
3. Tarihi çarşı sokaklarından yokuş aşağı inerek Rüstem Paşa Camii'ne ulaşın (yaklaşık 15 dakika). Dükkânların üzerine yükseltilmiş bu cami, 1560'ların başında tamamlandı; iç ve revak duvarları İznik çinilerinin en zengin koleksiyonlarından biriyle kaplıdır. Lale, karanfil ve nar motiflerine yakından bakın.
4. Günü Eminönü'nde bitirin ya da uzatma seçeneğine geçin. Klasik Tarihi Yarımada gününü bu rotayla birleştirmek isterseniz 2 günlük rotamızın ikinci günü aynı güzergâhın bir bölümünü izler.

Uzatma: iki kıyıda iki Mihrimah Sultan Camii

Kanuni'nin kızı Mihrimah Sultan için Sinan iki cami yaptı ve bu iki yapı, ustanın farklı dönemlerini yan yana görmek için harika bir çifttir. Rivayete göre Sinan'ın Mihrimah'a duyduğu hayranlık iki caminin ışık oyunlarına yansımıştır; hikâye doğrulanamasa da yapılar kendi başlarına ikna edicidir.

• Üsküdar'da: Eminönü'nden vapurla karşıya geçtiğinizde iskelenin tam karşısında Mihrimah Sultan (İskele) Camii sizi karşılar. 1540'larda yapılan bu erken eser, geniş son cemaat revakıyla denize açılır.
• Edirnekapı'da: Şehrin en yüksek tepelerinden birinde, kara surlarının dibindeki Edirnekapı Mihrimah Sultan Camii 1560'larda tamamlandı. Duvarları neredeyse tamamen pencerelerden oluşur; içerisi gün boyu ışıkla dolar. Kariye ile aynı gün kolayca birleştirilir.

Sinan'ın mimari dilini okumak

• Kubbe ve ışık: Kubbenin eteğindeki pencere dizileri, kubbeyi ‘taşıyan’ değil ‘süzülen’ bir yüzey gibi gösterir.
• Külliye fikri: Cami, çevresindeki okul, şifahane, aşevi ve hamamla birlikte bir mahalle merkezi olarak düşünülmüştür.
• Araziyle diyalog: Sokullu'da eğim, Süleymaniye'de Haliç'e bakan sırt, Rüstem Paşa'da çarşının kalabalığı tasarımın parçasıdır.
• Ziyaret adabı: Rotadaki yapıların çoğu ibadete açık camidir. Namaz vakitlerinde, özellikle cuma öğle vaktinde ziyaret yapılamaz; kıyafet kuralları için cami ziyaret adabı yazımıza bakın.