Edirnekapı Mihrimah Sultan Camii

Kanuni’nin kızı, Sinan’ın hamisi

Mihrimah Sultan, Kanuni Sultan Süleyman ile Hürrem Sultan'ın kızı ve Sadrazam Rüstem Paşa'nın eşiydi. Döneminin en varlıklı ve en etkili hanım sultanlarından biri olarak Mimar Sinan'a iki cami yaptırdı: ilki genç yaşta Üsküdar'daki İskele Camii, ikincisi ise bu yapı. Edirnekapı Camii'nin kesin yapım tarihleri kaynaklarda farklı verilir; genellikle Rüstem Paşa'nın 1561'deki ölümünden sonraki yıllara, 1560'ların ortasına tarihlenir.

Cami bir külliyenin merkezidir: avluyu üç yandan saran medrese odaları, yakındaki tarihî hamam ve caminin oturduğu yüksek set altındaki dükkânlar bu bütünün parçalarıdır. Yapı, Edirne yolunun şehre girdiği kapının hemen yanında, uzaktan görülecek şekilde konumlandırılmıştır; surların dışından yaklaşan yolcuya İstanbul'un ilk büyük silueti olarak görünür.

Işıkla örülmüş bir kubbe

Sinan burada kare bir plan üzerine tek bir büyük kubbe oturtur. Kubbe, köşelerdeki dört güçlü ayağa dayanan dört büyük kemer üzerinde yükselir; kemerlerin altındaki kalkan duvarları ise baştan sona pencerelerle doldurulmuştur. Böylece taşıyıcı sistem köşelere çekilir ve duvarlar ince, aydınlık birer perdeye dönüşür. İçeride yüzü aşkın pencereden süzülen ışık, sabahtan akşama farklı bir atmosfer yaratır.

Klasik Osmanlı camilerindeki yarım kubbeler ve ağır duvar kütleleri yerine bu kadar yalın ve aydınlık bir çözüm, Sinan'ın ustalık döneminde deneysel bir tavır olarak yorumlanır. Tek şerefeli ince minare de silueti yalın ve dikey tutar.

Depremler ve bir aşk rivayeti

Yüksek konumu ve ince duvarları nedeniyle cami, 1719, 1766 ve 1894 depremlerinde ağır hasar gördü; 1894'te minarenin yıkılması yapıya da zarar verdi. Sonraki onarımlarla ayağa kaldırılan cami, yakın zamanda bir restorasyon daha geçirmiştir.

Halk arasında anlatılan bir rivayete göre Sinan, Mihrimah Sultan'a karşılık bulamayan bir sevgi duymuş ve iki camisini birbirine seslenecek biçimde konumlandırmıştır: belirli günlerde Edirnekapı'da güneş batarken Üsküdar'da ay doğar. Bu hikâyeyi destekleyen bir belge yoktur, ancak iki yapının şehrin iki ucunda, iki tepede durması hikâyeyi yaşatmaya yeter.

Ziyarette dikkat edilecekler

• Pencere duvarları: Harimin ortasında durup dört kalkan duvarına sırayla bakın; kubbenin nasıl hafiflediğini en iyi böyle görürsünüz.
• Revaklı avlu: Medrese hücreleriyle çevrili avlu, cami girişinden önce sakin bir bekleme alanıdır.
• Set ve dükkânlar: Caminin Fevzipaşa Caddesi tarafında, yapının oturduğu yüksek setin altındaki kemerli dükkân sırası.
• Sur manzarası: Hemen yanındaki Edirnekapı'dan surların dış tarafına çıkarak cami ile kara surlarını aynı karede görebilirsiniz.

Sareban Hotel'den nasıl gidilir?

Otelimizden taksiyle doğrudan Edirnekapı'ya gitmek en kolay yoldur. Toplu taşıma için T1 tramvayıyla Aksaray ya da Topkapı'ya gidip Edirnekapı yönüne aktarma yapabilir veya Eminönü'nden Fevzipaşa Caddesi üzerinden Edirnekapı'ya giden otobüsleri kullanabilirsiniz; cami, otobüs duraklarına birkaç dakikalık yürüme mesafesindedir.

Kariye Camii buradan yürüyerek kısa bir mesafededir; ikisini Tekfur Sarayı ile birleştirerek Edirnekapı ve Kariye çevresinde yarım günlük bir yürüyüş planlayabilirsiniz. Sinan'ın diğer eserlerini merak ediyorsanız Mimar Sinan rotamıza göz atın.