Rüstem Paşa Camii

Kanuni'nin damadı ve servetin mimarisi

Rüstem Paşa, Kanuni Sultan Süleyman'ın kızı Mihrimah Sultan ile evlenmiş ve iki kez sadrazamlık yapmış güçlü bir devlet adamıydı. Devlet hazinesini düzenlemedeki becerisi kadar kişisel servetiyle de bilinirdi. Rivayete göre, cüzzamlı olduğu söylentisi üzerine yapılan muayenede üzerinde bit bulunması sağlıklı olduğunun kanıtı sayılmış; halk arasında bu yüzden ona “kehle-i ikbal”, yani talih biti denmiştir.

Cami, kaynaklara göre Rüstem Paşa'nın 1561'deki ölümünün ardından onun vakfı tarafından Mimar Sinan'a yaptırıldı ve 1563 civarında tamamlandı. Dönemin en varlıklı ailelerinden birinin eseri olması, iç mekândaki çini zenginliğini de açıklar: bu kadar yoğun İznik çinisi kullanmak, 16. yüzyılda büyük bir servet gösterisiydi.

Dükkânların üstünde bir cami

Sinan, Tahtakale'nin kalabalık ve dar ticaret dokusunda yer sorununu zekice çözdü: camiyi, kiraları vakfa gelir sağlayan tonozlu dükkânların üzerine inşa edilmiş yüksek bir platforma yerleştirdi. Sokak seviyesinden dar ve loş taş merdivenlerle çıkılan avlu, çarşının gürültüsünden birden kopan sakin bir teras gibidir.

Yapının planı da ilginçtir: merkezî kubbe sekizgen bir taşıyıcı düzene oturur ve köşelerde küçük yarım kubbelerle desteklenir. Tek şerefeli bir minare ve revaklı son cemaat yeri, yapıyı insan ölçeğinde tutar. Burası Süleymaniye gibi bir anıt değil, bir sadrazamın zarif ve kişisel camisidir.

Çinilerde neye bakmalı?

• Son cemaat yerindeki cephe çinileri: Daha içeri girmeden, giriş kapısının iki yanındaki panolar ziyaretin tonunu belirler.
• Kabarık mercan kırmızısı: 1550'lerden itibaren İznik atölyelerinde kullanılmaya başlanan ve dokunulduğunda hafifçe kabarık hissedilen kırmızı sır, bu camide büyük ölçekte kullanılmıştır.
• Lale, karanfil, sümbül ve nar motifleri: Duvarlarda, fil ayaklarında ve mihrap çevresinde onlarca farklı desen yan yana gelir; aynı deseni iki kez bulmaya çalışmak ziyareti bir oyuna dönüştürür.
• Saz yaprakları ve servi ağaçları: Klasik Osmanlı süslemesinin kıvrım kıvrım yapraklarını yakından inceleyin.
• Mihrap ve pencere alınlıkları: Çini panoların renk yoğunluğu en çok buralarda hissedilir.

Sessiz bir mola için ipuçları

Cami küçük olduğu için namaz vakitlerinde tamamen ibadete ayrılır; ziyaretinizi vakitler arasına planlayın. Çinilerin tadını çıkarmak için flaş kullanmadan, sessizce ve acele etmeden dolaşın. Mimar Sinan'ın diğer eserlerini merak ediyorsanız, buradan yukarı tırmanarak Süleymaniye Camii'ne yürüyebilir ya da Mimar Sinan rotamızı takip edebilirsiniz.

Caminin bulunduğu Hasırcılar Çarşısı, adını bir zamanlar burada hasır satan esnaftan alır ve bugün de mutfak eşyası, kuruyemiş ve gıda dükkânlarıyla doludur. Mısır Çarşısı ile birlikte gezildiğinde Eminönü'nün eski ticaret dokusunu en canlı hâliyle görürsünüz.

Sareban Hotel'den nasıl gidilir?

T1 tramvayıyla Sultanahmet ya da Çemberlitaş durağından Eminönü'ne gidin. Yeni Cami'nin önünden Mısır Çarşısı'nın batı kapısına yürüyün ve Hasırcılar Caddesi boyunca birkaç dakika ilerleyin. Caminin girişi, dükkânların arasındaki dar bir kemerli kapıdan yukarı çıkan merdivenlerdir; tabelaya dikkat etmezseniz kolayca geçip gidebilirsiniz.

Yürüyerek gelmek isteyenler Çemberlitaş'tan Mahmutpaşa Yokuşu'nu inerek de camiye ulaşabilir. Semtin diğer duraklarını Eminönü rehberimizde bulabilirsiniz.