Binbirdirek Sarnıcı, Sultanahmet'te Hipodrom'un batısında, Yerebatan'dan sonra İstanbul'un en büyük kapalı Bizans sarnıcı olarak kabul edilen yeraltı su deposudur. Kaynaklara göre ilk olarak 4. yüzyılda senatör Philoksenos adına yapılmış, sonraki yüzyıllarda yeniden düzenlenmiştir. Suyu çoktan çekilmiş bu kuru salonda, üst üste iki gövdeden yapılmış yüksek sütunların oluşturduğu orman, Yerebatan'dan çok farklı bir atmosfer sunar.
Bu sayfada6
Bir senatörün adını taşıyan su deposu
Rivayete göre sarnıç, Konstantin ile birlikte Roma'dan yeni başkente gelen senatör Philoksenos tarafından yaptırıldı; bu nedenle Bizans kaynaklarında Philoksenos Sarnıcı olarak anılır. Bugün gördüğümüz yapının ise büyük ölçüde 5. ve 6. yüzyıllarda yeniden inşa edildiği ya da genişletildiği düşünülür. Sarnıç, çevresindeki sarayları, hamamları ve konutları besleyen su şebekesinin önemli bir parçasıydı.
Osmanlı döneminde sarnıç su deposu olarak işlevini yitirdi. Kuru kalan salonun, uzun süre ipek ipliği büken ustaların çalıştığı bir atölye olarak kullanıldığı bilinir; nemli ve serin ortam bu işe uygundu. Sonraki dönemde moloz ve toprakla kısmen dolan sarnıç, 2000'li yıllarda temizlenip restore edilerek yeniden ziyarete açıldı.
Bin bir değil ama yüzlerce sütun
“Binbirdirek” adı abartılı bir halk yakıştırmasıdır; kaynaklar sarnıcın sıra sıra dizilmiş iki yüzü aşkın sütunla (çoğunlukla 224 olarak verilir) planlandığını belirtir. Sütunların en dikkat çekici özelliği, her birinin iki ayrı gövdenin üst üste konup ortada taş bir bilezikle birleştirilmesiyle oluşturulmasıdır. Tabanın bir bölümü zamanla dolduğu için sütunların bugün görünen yüksekliği, özgün yüksekliklerinden daha azdır.
Bazı sütun gövdelerinde, taş ustalarının bıraktığı Yunan harfleri ve monogramlar seçilebilir. Bunlar, hangi atölyenin hangi parçayı ürettiğini gösteren işaretler olarak yorumlanır. Tuğla tonozlar ve kubbecikler ise Bizans mühendisliğinin geniş bir alanı az malzemeyle nasıl örttüğünü gösterir.
Neler görülmeli?
- Çift gövdeli sütunlar: İki parçayı birleştiren bileziklere yakından bakın; salonun ritmini bu ara halkalar oluşturur.
- Usta işaretleri: Sütun gövdelerindeki harf ve monogramları arayın; ışıklandırmaya göre bazıları kolayca fark edilir.
- Tuğla tonozlar: Tavanı oluşturan küçük kubbeciklerin düzenli dizilişi.
- Giriş merdiveni ve ilk bakış: Merdivenden inerken salonun tamamını yukarıdan görmek, sarnıcın ölçeğini anlamanın en iyi anıdır.
Ziyaret öncesi mutlaka kontrol edin
Binbirdirek, restorasyonundan bu yana sergi, konser ve özel organizasyonlar için de kullanılan bir mekândır. Bu nedenle etkinlik günlerinde ziyaret kısıtlanabilir, salonun düzeni değişebilir ya da sarnıç belirli saatlerde yalnızca davetlilere açık olabilir. Ziyaret koşulları, bilet ve saatler dönem dönem değiştiğinden gitmeden önce güncel durumu resmi kaynaklardan ya da otel resepsiyonumuzdan öğrenmenizi öneririz.
Sarnıç kuru olduğu için Yerebatan'daki gibi su ve balıklar yoktur; buna karşılık sütunları tabandan tavana kadar görebilir, yapının iskeletini daha net okuyabilirsiniz. İki sarnıcı karşılaştırmak ve şehrin diğer yeraltı yapılarını tanımak için İstanbul sarnıçları rehberimize göz atın.
Yakınındakiler ve rota önerisi
Binbirdirek, Sultanahmet'in üç sarnıcını birleştiren kısa bir yürüyüşün ortasında yer alır: Yerebatan Sarnıcı birkaç dakika doğuda, daha küçük ve modern ışıklandırmalı Şerefiye Sarnıcı ise birkaç sokak batıdadır. Sarnıçtan çıktıktan sonra Divanyolu'na yürüyerek Firuz Ağa Camii ve Çemberlitaş Sütunu'nu da görebilirsiniz. Serin ve kapalı bir ortam olduğundan yağmurlu gün planlarınıza eklemek için de uygundur.
Sareban Hotel'den nasıl gidilir?
Küçük Ayasofya'daki otelimizden Hipodrom'un batı tarafına doğru yokuş yukarı çıkıp Sultanahmet Meydanı'nın kuzeybatı köşesinden, eski adliye binasının arkasındaki sokaklara doğru birkaç dakika yürüdüğünüzde sarnıcın küçük giriş yapısına ulaşırsınız. Tramvayla geliyorsanız T1 hattının Sultanahmet ya da Çemberlitaş durağında inip kısa bir yürüyüş yapabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Binbirdirek Sarnıcı ile Yerebatan Sarnıcı arasındaki fark ne?
Yerebatan daha büyük ve içinde hâlâ su bulunan, çok ziyaret edilen bir sarnıçtır. Binbirdirek ise kuru, daha sakin bir salondur ve üst üste iki gövdeden oluşan yüksek sütunlarıyla farklı bir mimari deneyim sunar.
Binbirdirek Sarnıcı her gün açık mı?
Sarnıç etkinlik ve organizasyonlar için de kullanıldığından ziyaret günleri ve saatleri değişebilir. Gitmeden önce güncel durumu kontrol etmenizi öneririz.
Sarnıçta gerçekten 1001 sütun var mı?
Hayır. İsim bir halk abartmasıdır; kaynaklar sarnıcın iki yüzü aşkın, sıklıkla 224 olarak verilen sütunla planlandığını belirtir.
