Çemberlitaş, Roma İmparatoru Büyük Konstantin'in 330 yılında şehri yeni başkent ilan ederken kendi adını taşıyan forumun ortasına diktirdiği porfir sütundur. Sultanahmet ile Kapalıçarşı arasındaki tarihi Divanyolu üzerinde yükselir ve adını gövdesini saran demir çemberlerden alır. Konstantinopolis'in doğduğu anın ayakta kalan en önemli tanıklarından biridir.
Bu sayfada5
Yeni Roma'nın açılış anıtı
Konstantin, eski Byzantion kentini imparatorluğun yeni merkezi olarak yeniden kurduğunda, 330 yılındaki görkemli açılış törenlerinin odağında bu sütun vardı. Sütun, eski Byzantion surlarının hemen dışında, tören yolunun üzerindeki yuvarlak planlı Konstantin Forumu'nun ortasına dikildi. Forum revaklarla çevriliydi ve imparatorluğun dört bir yanından getirilen heykellerle süslenmişti.
Gövde, Mısır'dan getirilen ve imparatorluk rengi sayılan kırmızımsı mor porfir taşından tamburların üst üste konmasıyla oluşturuldu. Tepesinde, kaynaklara göre Konstantin'i ışın taçlı bir güneş tanrısı gibi betimleyen bronz bir heykel duruyordu. Bugün sütun, eklemeler ve kaide dâhil yaklaşık 35 metre yüksekliğindedir.
Heykelden haça, haçtan çembere
Konstantin heykeli 1106'daki şiddetli bir fırtınada devrildi. 12. yüzyılda İmparator I. Manuel Komnenos, sütunun tepesine taş bir bölüm ekleterek yerine bir haç koydurdu; bu eklemenin izleri bugün de gövdenin üst kısmındaki farklı malzemede görülür. Fetihten sonra haç kaldırıldı.
Sütun, yüzyıllar içinde çevresindeki yangınlardan ve depremlerden ağır hasar gördü; Avrupalı gezginlerin ona “Yanık Sütun” demesi de bu yüzdendir. Osmanlı döneminde porfir tamburları bir arada tutmak için gövde demir çemberlerle sarıldı ve kaide taş bir kılıf içine alındı; Türkçe adı da buradan gelir. Çemberlerin tam olarak hangi onarımda takıldığı konusunda kaynaklar farklı tarihler verir. Sütun, 2000'li yıllarda da kapsamlı bir restorasyondan geçti.
Efsaneler: sütunun altında ne saklı?
Çemberlitaş, İstanbul'un en çok efsane taşıyan anıtlarından biridir. Rivayete göre Konstantin, sütunun temeline Roma'dan getirilen koruyucu Palladion heykelini ve Hristiyan geleneğinde kutsal sayılan çeşitli emanetleri gömdürmüştür. Bu anlatıların hiçbiri kazıyla doğrulanmamıştır; ama bu hikâyeler, sütunun pagan Roma ile Hristiyan Bizans arasındaki geçişin sembolü sayıldığını gösterir. Kaidenin çevresinde durup bu hikâyeleri düşünmek, kısa bir durağı unutulmaz kılar.
Sütunun çevresinde neler var?
- Kapalıçarşı: Birkaç dakikalık yürüyüşle Kapalıçarşı'nın Nuruosmaniye kapısına ulaşırsınız.
- Nuruosmaniye Camii: Osmanlı barok üslubunun ilk büyük örneği olan Nuruosmaniye Camii, çarşı kapısının hemen yanındadır.
- Tarihi hanlar: Sütunun arkasındaki sokaklarda Osmanlı döneminden kalma, avlulu ticaret hanları hâlâ ayaktadır.
- Binbirdirek Sarnıcı: Divanyolu'nun güney tarafındaki sokaklarda, yeraltındaki Binbirdirek Sarnıcı sizi bekler.
Sareban Hotel'den nasıl gidilir?
Otelden yokuş yukarı Sokullu Mehmet Paşa Camii yönüne çıkıp Hipodrom'u geçerek Divanyolu'na ulaşın ve caddeyi batıya doğru izleyin; tempoya göre yürüyüş yaklaşık 15 dakika sürer. Sütun, T1 tramvay hattının Çemberlitaş durağının hemen yanındadır; tramvayla gezi planı yapmak için T1 tramvay rehberimize bakabilirsiniz. Çevredeki diğer duraklar için Beyazıt ve Kapalıçarşı semt rehberi iyi bir başlangıçtır.
Sık sorulan sorular
Çemberlitaş'a giriş ücretli mi?
Hayır. Sütun açık alanda, kaldırımın kenarında durur ve dışarıdan ücretsiz olarak görülür. İçi ya da tepesi ziyarete açık değildir.
Çemberlitaş ne zaman yapıldı?
Sütun, Büyük Konstantin'in şehri yeni başkent olarak açtığı 330 yılında, Konstantin Forumu'nun merkezine dikilmiştir.
Neden Çemberlitaş deniyor?
Yangın ve depremlerle zarar gören porfir tamburları bir arada tutmak için gövdenin demir çemberlerle sarılması nedeniyle bu adı almıştır.
Çemberlitaş'a nasıl gidilir?
T1 tramvay hattının Çemberlitaş durağı sütunun hemen yanındadır. Sultanahmet'ten Divanyolu boyunca birkaç dakikada yürüyerek de ulaşılır.
