Dikilitaş, Firavun III. Thutmose döneminde Mısır'da, Karnak Tapınağı için yontulan ve MS 390'da İmparator I. Theodosius'un emriyle Hipodrom'a dikilen yaklaşık 3.500 yıllık bir granit obelisktir. Sultanahmet Meydanı'nın ortasında, Sultanahmet Camii'nin karşısında durur. İstanbul'daki en eski eserlerden biridir ve asıl ilgi çekici kısmı, Bizans hipodromunun hayatını anlatan mermer kaidesidir.
Bu sayfada4
Nil kıyısından Boğaz kıyısına
Obelisk, Aswan'ın pembe granitinden tek parça olarak yontuldu ve MÖ 15. yüzyılda Karnak'taki Amon tapınağının önüne dikildi. Yüzeyindeki hiyeroglifler III. Thutmose'yi Horus şahiniyle birlikte anar ve firavunun Fırat ötesine uzanan seferlerini kutlar. 4. yüzyılda obelisk Mısır'dan sökülüp İskenderiye'ye getirildi; bir süre orada bekledikten sonra Theodosius döneminde Konstantinopolis'e taşındı.
Bugün gördüğümüz, orijinal gövdenin yalnızca üst kısmıdır; alt bölümün taşıma ya da dikilme sırasında kırıldığı düşünülür. Yine de gövde 20 metreye yakın yüksekliğiyle etkileyicidir. Obelisk, mermer kaidenin üzerine yerleştirilmiş dört bronz küp üzerinde durur ve 1.600 yılı aşkın süredir depremlere rağmen yerinden oynamamıştır.
Kaidedeki kabartmaları okumak
Obeliskin asıl hikâyesini mermer kaide anlatır. Dört yüzündeki kabartmalar, hipodromdaki imparator locası Kathisma'da oturan Theodosius'u, ailesini ve saray ileri gelenlerini gösterir. Bir yüzde imparator yarış galibine verilecek defneyi tutar; bir başka yüzde yabancı halkların temsilcileri önünde diz çöküp hediyeler sunar. Alt sıralarda müzisyenler ve dansçılar görülür.
Alt kaidede ise obeliskin makaralar ve halatlarla dikilişi ile araba yarışı sahneleri işlenmiştir. Burada Latince ve Grekçe iki yazıt bulunur: biri obeliskin 30, diğeri 32 günde dikildiğini söyler. Bu küçük çelişki, antik yazıtların da her zaman aynı hikâyeyi anlatmadığını gösteren keyifli bir ayrıntıdır.
Neye dikkat etmeli?
- Hiyeroglifler: Gövdenin tepesine yakın, Amon tanrısı ile firavunu gösteren sahneler; güneşli günlerde gölgeler sayesinde daha net seçilir.
- Bronz küpler: Obeliskle kaide arasındaki dört köşe desteği.
- Kathisma sahneleri: İmparatorun locası ve etrafındaki muhafızların kalkanları.
- Eski zemin seviyesi: Kaidenin alt kısmı, çevresindeki çukurda Bizans dönemindeki zemin seviyesini gösterir.
Sareban Hotel'den nasıl gidilir?
Otelimizden yokuşu çıkıp Hipodrom'a vardığınızda önce Örme Dikilitaş'ı, ardından Yılanlı Sütun'u geçersiniz; Dikilitaş bu sıranın üçüncü anıtıdır ve meydanın tam ortasında, Sultanahmet Camii'nin avlu kapısının karşısında durur. Buradan birkaç adımla Türk ve İslam Eserleri Müzesi'ne de geçebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Dikilitaş kaç yaşında?
Obelisk, MÖ 15. yüzyılda III. Thutmose döneminde yapıldığı için yaklaşık 3.500 yaşındadır. İstanbul'a ise MS 390'da dikilmiştir.
Dikilitaş neden kısa görünüyor?
Orijinal obeliskin alt kısmı taşıma ya da dikiliş sırasında kırıldığı için bugün yalnızca üst bölümü ayaktadır.
Dikilitaş'ı görmek için bilet gerekir mi?
Hayır, Sultanahmet Meydanı'nda açık alanda durur ve her zaman ücretsiz görülebilir.
