Yerebatan Sarnıcı, 6. yüzyılda I. Justinianus döneminde Büyük Saray ve çevresine su sağlamak için inşa edilen, 336 sütunlu dev bir yeraltı su deposudur. Ayasofya'nın hemen karşısında, Sultanahmet tramvay durağının yanında yer alır. Loş ışıkta sudan yükselen sütun ormanı ve köşedeki iki Medusa başıyla İstanbul'un en büyüleyici mekânlarından biridir; yağmurlu ya da sıcak günlerde ideal bir duraktır.
Bu sayfada5
Bir bazilikanın altındaki saray
Sarnıç, üzerinde yer alan ve Stoa Bazilikası olarak bilinen büyük revaklı meydan nedeniyle Bazilika Sarnıcı olarak da anılır. Kaynaklara göre Nika İsyanı'nın ardından, 532 civarında Justinianus'un imar programının parçası olarak genişletilip bugünkü hâline getirildi. Yaklaşık 140 metre uzunluğunda ve 70 metre genişliğindeki alan, her biri dokuz metre civarında yüksekliğindeki, 28'erli 12 sıra hâlinde dizilmiş 336 sütunla taşınır. Su, şehrin kuzeyindeki kaynaklardan su yolları ve kemerlerle getirilirdi.
Osmanlılar yapıya Yerebatan Sarayı dedi; sütunların sudan yükselişi gerçekten de batık bir saray izlenimi verir. 16. yüzyılda şehri inceleyen Fransız bilgin Petrus Gyllius, evlerinin bodrumundaki deliklerden kova sarkıtıp balık tutan komşuların anlattıklarından yola çıkarak sarnıcı Batı dünyasına yeniden tanıttı.
Medusa başları ve Ağlayan Sütun
Sarnıcın kuzeybatı köşesinde iki sütun, kaide olarak kullanılmış dev Medusa başları üzerinde durur; biri baş aşağı, diğeri yan yatırılmıştır. Büyük olasılıkla daha eski bir Roma yapısından devşirilmiş bu blokların neden böyle yerleştirildiği bilinmiyor. Rivayete göre Medusa'nın bakışının taşa çevirme gücünü etkisiz kılmak için; daha gerçekçi açıklamaya göre ise sütun yüksekliğine uydurmak için.
Orta kısımdaki Tavus Gözü ya da Ağlayan Sütun olarak bilinen sütunun yüzeyi, damla ve göz biçiminde kabartmalarla kaplıdır ve sürekli nemli durur. Sütunun Beyazıt'taki Theodosius Forumu'nun süslemelerine benzediği belirtilir.
Neler görülmeli?
- Sütun ormanı: Girişteki platformdan bakınca simetrik sıraların ışıkla derinleşen perspektifi en etkileyici kareyi verir.
- Medusa başları: Yürüyüş yolunun sonundaki köşede, sudan yükselen iki dev taş baş.
- Ağlayan Sütun: Göz desenleriyle diğerlerinden hemen ayrılan, nemli yüzeyli sütun.
- Sudaki balıklar: Sığ suyun içinde dolaşan sazanlar çocukların favorisidir.
- Güncel sanat yerleştirmeleri: 2022'deki restorasyonun ardından sarnıçta dönemsel çağdaş sanat eserleri sergilenir.
Restorasyon, ışık ve sinema
Sarnıç, deprem güçlendirmesini de içeren kapsamlı bir restorasyonun ardından 2022'de yenilenmiş aydınlatma ve yükseltilmiş yürüyüş yollarıyla yeniden açıldı. Işık düzeni artık sütunları tek tek vurgulayan daha dramatik bir atmosfer yaratıyor. Sarnıç, 1963 yapımı bir James Bond filmi olan “Rusya'dan Sevgilerle” ve 2016'daki “Cehennem” (Inferno) filmi gibi yapımlarda da mekân olarak kullanıldı.
İçerisi yıl boyunca serin ve nemlidir; yaz sıcağında gerçek bir kaçış noktasıdır. Yeraltındaki diğer Bizans sarnıçlarını da merak ediyorsanız Binbirdirek Sarnıcı ve Şerefiye Sarnıcı ile birlikte bir rota çıkarabilir, ayrıntılar için İstanbul sarnıçları rehberi yazımıza bakabilirsiniz.
Sareban Hotel'den nasıl gidilir?
Otelimizden sarnıca yürüyerek rahatça ulaşılır: yokuşu çıkıp Sultanahmet Meydanı'nı kuzey ucuna kadar yürüyün; Alman Çeşmesi'ni geçtikten sonra tramvay yolunun karşısındaki köşede, Ayasofya'ya bakan küçük taş giriş binasını göreceksiniz. T1 tramvayının Sultanahmet durağı da hemen yanındadır.
Sık sorulan sorular
Yerebatan Sarnıcı'nı gezmek ne kadar sürer?
Yürüyüş yolları kısa olsa da fotoğraf ve sanat yerleştirmeleriyle birlikte 30–45 dakika ayırmak yeterlidir.
Sarnıç çocuklar için uygun mu?
Evet, çoğu çocuk sudaki balıkları ve Medusa başlarını çok sever. Ancak içerisi loştur ve basamaklarla inilir; bebek arabası yerine taşıyıcı tercih edin.
Medusa başları neden ters duruyor?
Kesin bir açıklama yoktur. Rivayete göre Medusa'nın bakışını etkisiz kılmak için, daha olası açıklamaya göre ise sütun yüksekliğine uydurmak için böyle yerleştirilmişlerdir.
Sarnıç yağmurda gezilebilir mi?
Evet, tamamen kapalı bir mekândır; yağmurlu ve çok sıcak günler için en iyi seçeneklerden biridir.
