پرسش‌هایی که گردشگران دربارهٔ اسلام بیش از همه می‌پرسند، با پاسخ‌های ساده

اسلام چیست و الله کیست؟

واژهٔ «اسلام» در عربی از ریشهٔ س-ل-م می‌آید که با «تسلیم‌شدن» و «صلح و آرامش» پیوند دارد؛ مسلمان نیز یعنی «کسی که خود را به خدا تسلیم می‌کند». محور این دین باور به خدای یکتا، یعنی توحید، است.

«الله» در زبان عربی نام خاص خداوند است و مسیحیان عرب‌زبان نیز از همین واژه استفاده می‌کنند. اسلام ابراهیم، موسی و عیسی را هم از پیامبران خدا می‌داند؛ به همین دلیل مسلمانان دین خود را ادامهٔ همان زنجیرهٔ پیامبران می‌دانند، نه سنتی کاملاً جدا.

ارکان پنج‌گانهٔ اسلام کدام است؟

عبادت‌های بنیادین هر مسلمان به‌طور سنتی در «ارکان پنج‌گانهٔ اسلام» خلاصه می‌شود:

• شهادتین: گواهی دادن، از دل و با زبان، به اینکه «جز خدای یکتا معبودی نیست و محمد فرستادهٔ اوست».
• نماز (صلاة): عبادتی که روزی پنج نوبت با حرکات و دعاهای مشخص ادا می‌شود.
• روزه (صوم): در سراسر ماه رمضان، از سپیده‌دم تا غروب آفتاب، خودداری از خوردن، آشامیدن و آمیزش.
• زکات: کسی که دارایی‌اش از حد معینی فراتر رود، معمولاً یک‌چهلم از مال مناسبی را که یک سال نزد او مانده است به نیازمندان می‌دهد.
• حج: سفر یک‌بارهٔ مسلمانِ توانا و برخوردار از امکانات به مکه در ماه ذی‌الحجهٔ تقویم هجری و ادای مناسک معین.

«الله اکبر» به چه معناست؟

«الله اکبر» در لغت یعنی «خدا بزرگ‌تر است» و بیان می‌کند که هیچ چیز از او بزرگ‌تر نیست. اذان با همین جمله آغاز می‌شود، هر نماز با آن (تکبیر) شروع می‌شود و صبح روزهای عید در مساجد دسته‌جمعی تکبیر گفته می‌شود.

در زندگی روزمره هم برای ابراز تحسین در برابر زیبایی، شادی یا سپاس گفته می‌شود. در اذان‌هایی که در طول روز در استانبول می‌شنوید، این جمله را بارها خواهید شنید؛ برای جزئیات می‌توانید به راهنمای اذان ما نگاه کنید.

چرا روزی پنج بار نماز می‌خوانند؟

برای مسلمانان، نمازهای پنج‌گانه فریضه‌ای است که بر فرمان‌های قرآن و سنت حضرت محمد استوار است. بر پایهٔ روایت اسلامی، این نمازها در سفر شبانهٔ پیامبر، که به معراج معروف است، واجب شد.

وقت نمازها به ساعت وابسته نیست و به جایگاه خورشید بستگی دارد: سپیده‌دم، ظهر، عصر، غروب و شب. به همین دلیل زمان نمازها در طول سال تغییر می‌کند. بسیاری از مسلمانان این ریتم را وقفه‌هایی می‌دانند که در میان شلوغی روز برای توقف و یاد کردن خدا داده شده است. جزئیات بیشتر در راهنمای نماز.

قرآن چیست و چرا به عربی خوانده می‌شود؟

به باور مسلمانان، قرآن کلام خداست که در حدود 23 سال به‌واسطهٔ جبرئیل بر حضرت محمد نازل شد. قرآن 114 سوره دارد و به زبان عربی نازل شده است.

در نماز باید قرآن را به همان اصل عربی خواند، زیرا مسلمانان خودِ متن و لفظ آن را نیز الهی می‌دانند. ترجمه‌ها به زبان‌های دیگر ارزشمندند، اما تفسیری از معنا به شمار می‌آیند؛ در ترکی به آن‌ها meal می‌گویند. میلیون‌ها مسلمانی که عربی نمی‌دانند، سوره‌های کوتاه را از بر می‌خوانند و معنای آن‌ها را از ترجمه‌ها یاد می‌گیرند.

حضرت محمد که بود؟

حضرت محمد در حدود سال 570 میلادی در مکه به دنیا آمد. مسلمانان باور دارند که او در حدود سال 610 نخستین وحی را دریافت کرد و آخرین پیامبران است. مهاجرت او به مدینه در سال 622 (هجرت) آغاز تقویم هجری است؛ او در سال 632 در مدینه درگذشت.

مسلمانان هنگام بردن نام او به نشانهٔ احترام عبارت «درود و سلام خدا بر او باد» را می‌گویند. در مساجد تصویری از او یا از پیامبران دیگر وجود ندارد؛ اما حجرهٔ امانات مقدس در کاخ توپکاپی اشیایی را که به او نسبت داده می‌شود نگه می‌دارد.

چرا در مساجد تصویر نیست؟ نوشته‌های روی دیوار چه می‌گویند؟

در سنت اهل سنت، در عبادتگاه‌ها از تصویر انسان و حیوان استفاده نمی‌شود؛ به جای آن خوشنویسی، کاشی و نقش هندسی جلوه می‌کند. روی لوح‌های گرد بزرگ معمولاً نام‌های الله و محمد و نام چهار خلیفهٔ نخست (ابوبکر، عمر، عثمان و علی) و گاه نام حسن و حسین، نوادگان حضرت محمد، نوشته شده است.

لوح‌های غول‌پیکر ایاصوفیه مشهورترین نمونهٔ این سنت است. روی گنبد و دیوارها هم معمولاً آیات قرآن دیده می‌شود. اگر می‌خواهید خواندن این نوشته‌ها را یاد بگیرید، به راهنمای هنر خوشنویسی ما سر بزنید.

آیا غیرمسلمانان می‌توانند وارد مسجد شوند؟

بله. مساجد استانبول در خارج از اوقات نماز به روی همه باز است و بازدید معمولاً رایگان است. مسجد سلطان‌احمد، مسجد سلیمانیه یا مسجد ایاصوفیه کوچک (Küçük Ayasofya) که درست کنار هتل ساربان است، هر روز هزاران بازدیدکننده از باورهای گوناگون را میزبانی می‌کنند.

تنها چیزی که انتظار می‌رود احترام است: درآوردن کفش، پوشاندن شانه‌ها و زانوها، پوشاندن موی سر برای بانوان، سکوت و عکس نگرفتن از نمازگزاران. فهرست کامل را در راهنمای آداب بازدید از مسجد ببینید.

چرا کفش را در می‌آورند و چرا زنان سر خود را می‌پوشانند؟

نماز مستقیماً روی فرش خوانده می‌شود و پیشانی به زمین می‌رسد؛ از این رو کف مسجد پاکیزه نگه داشته می‌شود و با کفش وارد نمی‌شوند. کفش‌ها را در کیسه‌ها یا قفسه‌های کنار ورودی می‌گذارند.

زنان مسلمان هنگام نماز سر خود را می‌پوشانند. از بانوان بازدیدکننده نیز انتظار می‌رود به نشانهٔ احترام به عبادتگاه موهایشان را به‌طور ساده بپوشانند؛ در مساجد بزرگ، کنار در روسری امانت داده می‌شود. اما در خیابان‌های ترکیه، روسری انتخابی شخصی است و دیدن زنان با روسری و بی‌روسری در کنار یکدیگر کاملاً عادی است.

رمضان چیست؟

رمضان نهمین ماه تقویم هجری است و مسلمانان در طول این ماه روزها روزه می‌گیرند. باور بر این است که نزول قرآن در این ماه آغاز شد. چون تقویم هجری بر سال قمری استوار است، رمضان هر سال حدود 11 روز زودتر از سال پیش فرا می‌رسد.

معنای روزه و سنت‌هایی مانند افطار، تراویح و ماهیا (mahya) را در راهنمای روزه و رمضان توضیح داده‌ایم.

حلال یعنی چه؟

حلال بر پایهٔ اسلام یعنی «مجاز و آزاد»؛ ضد آن حرام است. شناخته‌شده‌ترین نمونه‌ها به خوراک مربوط است: گوشت خوک و الکل حرام است و سایر گوشت‌ها باید مطابق قواعد معینی ذبح شده باشند. اما این مفهوم به غذا محدود نیست و از درآمد تا رفتار، همهٔ عرصه‌های زندگی را دربر می‌گیرد.

در ترکیه بیشتر رستوران‌ها گوشت خوک به کار نمی‌برند. این موضوع را مفصل‌تر در راهنمای حلال چیست بررسی می‌کنیم.