Theodosius Kara Surları

İki ayda yeniden yükselen duvarlar

Şehir 5. yüzyıl başında Konstantin'in çizdiği sınırların dışına taşınca, genç imparator II. Theodosius adına yönetimi yürüten Anthemius, 408–413 yılları arasında batıda yeni ve çok daha güçlü bir sur hattı inşa ettirdi. 447'deki büyük deprem surların önemli bölümünü yıktığında Hun hükümdarı Attila'nın ordusu Balkanlar'daydı. Vali Konstantinos, halkın ve hipodromdaki Mavi ile Yeşil taraftar gruplarının da katıldığı bir seferberlikle surları iki ay gibi kısa bir sürede onardı, üstelik önüne ikinci bir sur ve hendek ekledi.

Mevlanakapı'daki Yunanca ve Latince yazıt bu başarıyı gururla anar: kaynaklara göre metinde, tanrıça Pallas'ın bile bu kadar sağlam bir kaleyi bu kadar kısa sürede yapamayacağı söylenir.

Üç katmanlı savunma nasıl işliyordu?

Saldıran bir ordu önce yaklaşık yirmi metre genişliğindeki hendekle, ardından alçak bir göğüs duvarıyla, sonra dış surla ve en sonunda yaklaşık on iki metre yüksekliğindeki kalın iç surla karşılaşıyordu. Her iki sur hattı da düzenli aralıklarla dizilmiş kulelerle donatılmıştı; iç surdaki büyük kuleler dış surdakilerle şaşırtmalı yerleştirildiği için savunucular üst üste iki kat halinde ok atabiliyordu.

Bu sistem Avarlar ve Sasaniler (626), Araplar (7. ve 8. yüzyıllarda iki büyük kuşatma), Bulgarlar ve Ruslar karşısında dayandı. 1204'te Haçlılar bile şehre kara surlarından değil, Haliç tarafındaki deniz surlarından girebildi.

1453: surların son kuşatması

Fatih Sultan Mehmed 6 Nisan 1453'te kuşatmayı başlattığında çadırını bugünkü Topkapı'nın, yani Bizans'ın Aziz Romanos Kapısı'nın karşısına kurdu. Macar dökümcü Urban'ın döktüğü dev toplar haftalarca özellikle Lykos vadisinin surların alçaldığı orta bölümünü dövdü. 29 Mayıs sabahı son saldırıda Cenevizli komutan Giustiniani yaralanarak geri çekildi, son Bizans imparatoru XI. Konstantinos savaşarak hayatını kaybetti ve Osmanlı ordusu şehre girdi.

Geleneğe göre Ulubatlı Hasan sancağı Topkapı yakınlarında surlara dikti; Fatih'in şehre Edirnekapı'dan girdiği de anlatılır. Bu anı en canlı biçimde Panorama 1453 Tarih Müzesi yeniden kurar.

Surlar boyunca: bölüm bölüm yürüyüş

• Yedikule – Belgradkapı: Güney uçta Yedikule Hisarı ve surların dibindeki, Bizans'tan beri işlenen tarihi bostanlar.
• Mevlanakapı: 447 onarımını anlatan yazıtın bulunduğu kapı; yazıtı bulmak için dikkatli bakmak gerekir.
• Topkapı: 1453 kuşatmasının kalbi; Panorama 1453 müzesi ve kültür parkı hemen yanındadır.
• Edirnekapı: Şehrin en yüksek noktası; Mihrimah Sultan Camii ve Kariye Camii birkaç dakika uzaklıkta.
• Tekfur Sarayı – Ayvansaray: Theodosius hattı Tekfur Sarayı yakınında biter; sonraki Blakhernai surları Haliç kıyısına iner.

Güvenli ve keyifli bir sur gezisi için

Surların tamamını yürümek birkaç saat sürer; çoğu ziyaretçi bir ya da iki bölümü seçer. Bazı kısımlar son yıllarda yeniden yapıma varan müdahalelerle onarılmıştır ve bu uygulamalar uzmanlar arasında tartışma konusudur; özgün taş-tuğla dokuyu görmek için onarılmamış bölümlere de göz atın.

Surların bazı kesimleri ıssızdır. Gün ışığında yürüyün, mümkünse yalnız gitmeyin, yıkık kulelere ve korkuluksuz sur üstlerine tırmanmayın; çocuklarla özellikle dikkatli olun. Genel önlemler için güvenli seyahat rehberimize bakabilirsiniz.

Sareban Hotel'den nasıl gidilir?

Surların hangi bölümünden başlayacağınıza göre yol değişir. Topkapı için otelimizin yakınındaki Sultanahmet ya da Çemberlitaş durağından T1 tramvayına binip Topkapı durağında inmeniz yeterlidir; tramvay surların kapısından geçer. Edirnekapı için taksi veya Eminönü'nden kalkan otobüsler, güney uç için Marmara kıyısı boyunca Yedikule'ye giden raylı hat ya da taksi pratiktir.

Kuzey uçtan başlamak isterseniz Eminönü'nden Haliç vapuruyla Ayvansaray'a gidebilir, surları güneye doğru takip edebilirsiniz. Bizans İstanbul'unu bütün olarak görmek için Bizans rotamıza göz atın.