Fener Rum Patrikhanesi, Ortodoks Hristiyanlığın en köklü merkezlerinden biridir ve 1601'den beri Haliç kıyısındaki Fener semtinde, Aya Yorgi (Aziz Georgios) Kilisesi'nin çevresinde bulunur. Dıştan sade görünen kilise, işlemeli ikonostası, Bizans ikonaları ve Ortodoks dünyası için büyük önem taşıyan kutsal emanetleriyle öne çıkar; ibadet saatleri dışında saygılı ziyaretçilere açıktır.
Bu sayfada5
Havariyun'dan Fener'e: bir patrikhanenin yolculuğu
Konstantinopolis Patrikliği'nin kökleri Bizans'ın ilk yüzyıllarına uzanır ve Bizans döneminde merkezi Ayasofya'ydı. Fetihten sonra Fatih Sultan Mehmed, Gennadios Skholarios'u patrik olarak tanıdı; patrikhane önce Havariyun Kilisesi'ne, kısa süre sonra da Pammakaristos'a taşındı. 1587'de Pammakaristos'tan ayrılan patrikhane birkaç farklı kilisede kaldıktan sonra 1601'de Fener'deki Aya Yorgi Kilisesi'ne yerleşti ve o günden beri buradadır.
Türkiye'de resmî adı Fener Rum Ortodoks Patrikhanesi olan kurum, dünya Ortodoks kiliseleri arasında tarihî bir onur önceliğine sahiptir ve uluslararası alanda Ekümenik Patrikhane olarak bilinir. Bugünkü kilise binası büyük ölçüde 1720'deki yeniden yapıma ve 19. yüzyıldaki yenilemelere dayanır; Osmanlı döneminin kurallarına uygun olarak kubbesiz, dıştan gösterişsiz bir bazilikadır.
1821’den beri kapalı duran kapı
Patrikhane avlusunun ana giriş kapısı yaklaşık iki yüzyıldır kapalı tutulur. 1821'de Yunan isyanının başlamasının ardından Patrik V. Grigorios bu kapının önünde idam edilmiş, kapı onun anısına bir daha açılmamak üzere kapatılmıştır. Ziyaretçiler bugün yan kapıdan girer. Bu olay, farklı toplumlar için farklı anlamlar taşıyan hassas bir tarihtir; ziyaret sırasında konuya saygıyla yaklaşmak önemlidir.
Aya Yorgi Kilisesi’nde neler görülmeli?
- Altın yaldızlı ikonostas: Nef ile kutsal bölümü ayıran, oymalı ve yaldızlı ahşap ikon duvarı; kilisenin en göz alıcı unsurudur.
- Patrik tahtı: Geleneğe göre çok eski dönemlere uzanan, oymalı ahşap patrik tahtı.
- Mozaik ikonalar: Bizans döneminden kalan taşınabilir mozaik ikonalar, aralarında Meryem Pammakaristos ikonası.
- Kutsal emanetler: 2004'te Roma'dan iade edilen Aziz Ioannes Khrysostomos ve Aziz Grigorios Nazianzenos'un kalıntıları ile Azize Evfimia, İmparatoriçe Theofano ve Solomoni'ye atfedilen emanetler.
- Kırbaçlanma sütunu: Hristiyan geleneğine göre İsa'nın bağlanarak kırbaçlandığı sütundan bir parça.
Saygılı ziyaret için bilmeniz gerekenler
Patrikhane her şeyden önce yaşayan bir ibadet yeridir. Pazar sabahları ve bayram günlerinde ayinler yapılır; bu saatlerde içeride sessizce durabilir, ancak dolaşmaktan ve fotoğraf çekmekten kaçınmalısınız. Diz ve omuzları kapatan kıyafet uygundur; girişte güvenlik kontrolü yapılabilir. Paskalya gibi büyük bayramlarda dünyanın dört bir yanından hacılar gelir ve alan çok kalabalık olur.
Patrikhanenin hemen yukarısında, kırmızı tuğlalı kule silueti Haliç'ten bile seçilen tarihî Rum okulu yükselir; semtin en bilinen fotoğraf karelerinden biridir.
Sareban Hotel'den nasıl gidilir?
Otelimizden T1 tramvayıyla Eminönü'ne gidip Haliç vapuruyla Fener iskelesine geçmek hem pratik hem manzaralı bir yoldur; patrikhane iskeleye birkaç dakikalık yürüme mesafesindedir. Eminönü'nden Haliç kıyısı boyunca giden otobüsler ya da taksi de kolay alternatiflerdir.
Ziyaretinizi Fethiye Camii, kıyıdaki Sveti Stefan Bulgar Kilisesi ve Balat–Fener sokaklarıyla birleştirerek İstanbul'un çok kültürlü geçmişini tek bir yürüyüşte görebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Fener Rum Patrikhanesi ziyarete açık mı?
Evet, Aya Yorgi Kilisesi ayin saatleri dışında ziyaretçilere açıktır. Özel günlerde ve güvenlik gerekçesiyle erişim kısıtlanabilir.
Ziyaret için kıyafet kuralı var mı?
Resmî bir kural olmasa da diz ve omuzları kapatan, sade kıyafetler uygundur.
Neden ana kapı kapalı?
Patrik V. Grigorios 1821'de bu kapının önünde idam edildikten sonra kapı onun anısına kapatılmış ve o günden beri açılmamıştır.
