Kariye Camii (Khora)

Şehrin dışındaki kilise: Khora'nın katmanları

Yunanca khora, kır ya da şehir dışı anlamına gelir; manastır ilk kurulduğunda Konstantin surlarının dışında kalıyordu. 5. yüzyılda Theodosius surları yapılınca şehrin içinde kaldı ama adı değişmedi. Mozaiklerdeki yazıtlarda bu kelime bir de mecazi anlamda kullanılır: İsa, yaşayanların diyarı; Meryem ise sığmayanı içine alan mekân olarak anılır.

Bugünkü yapının çekirdeği 11. ve 12. yüzyıllara, Komnenos hanedanı dönemine aittir. Asıl dönüşüm ise 1315–1321 arasında yaşandı: II. Andronikos'un maliye bakanı ve devrin önde gelen âlimlerinden Theodoros Metokhites, kiliseye iç ve dış narteks ile güney yanına bir yan şapel (parekklesion) ekletti; duvarları altın zeminli mozaikler ve canlı fresklerle kaplattı. Metokhites 1328'de gözden düşüp sürgüne gönderildi, sonra döndüğü bu manastırda keşiş olarak öldü.

Camiden müzeye, müzeden yeniden camiye

Fetihten yarım asır kadar sonra, II. Bayezid'in sadrazamı Atik Ali Paşa yapıyı camiye çevirdi ve bir minare ekletti. Mozaiklerin önemli bir kısmı yüzyıllar boyunca sıva ya da ahşap kaplamalar ardında kalarak korundu. 1945'te müzeye dönüştürülen yapıda 1948–1958 arasında yürütülen kapsamlı restorasyonla mozaik ve freskler yeniden gün yüzüne çıktı.

2020'de alınan kararla yeniden camiye dönüştürülen Kariye, Mayıs 2024'te ibadete açıldı. Ayasofya'da olduğu gibi burada da yapının iki kimliği bir arada yaşar: harimde namaz kılınır; narteksler ve yan şapel ise dünya çapında öneme sahip bir Bizans sanatı hazinesidir.

Mozaik ve fresklerde neye bakmalı?

• Metokhites'in bağış mozaiği: İç nartekste, harim kapısının üstünde. Başında iri, çizgili bir başlık olan Metokhites, kilisenin maketini tahtta oturan İsa'ya sunar.
• Deesis: İç narteksin güney kolunda, İsa ve Meryem'in yanında bağışçılar olarak Komnenos soyundan bir şehzade ile rahibe Melane'nin tasvirleri.
• Meryem'in hayatı: İlk adımlarından tapınağa sunuluşuna kadar, apokrif metinlere dayanan sahneler; Bizans sanatında bu kadar kapsamlısı nadirdir.
• İsa'nın çocukluğu ve mucizeleri: Dış nartekste, Beytüllahim'e yolculuk, nüfus sayımı ve Mısır'a kaçış gibi sahneler.
• Yan şapeldeki Anastasis freski: İsa'nın Adem ile Havva'yı mezarlarından çekip çıkardığı sahne, Geç Bizans resminin belki de en ünlü görüntüsüdür; tonozda Son Yargı tasviri yer alır.

Bugünkü ziyaret düzeni

Kariye bugün her şeyden önce bir camidir; namaz vakitlerinde harim ibadete ayrılır ve turistik ziyaret yapılmaz. Mozaiklerin bulunduğu narteksler ile yan şapel, namaz vakitleri dışında ayrı bir ziyaretçi düzeniyle görülebilir. Harimdeki bazı figürlü tasvirler ibadet sırasında perde ya da aydınlatma düzenlemeleriyle örtülebilir.

Yabancı ziyaretçiler için bilet uygulaması, giriş yönü ve ziyaret saatleri zaman içinde değişebildiğinden, gitmeden önce güncel bilgiyi resmî kaynaklardan kontrol etmenizi öneririz. Otel resepsiyonumuz da son durumu öğrenmenize yardımcı olabilir.

Sareban Hotel'den nasıl gidilir?

Kariye, otelimizden Tarihi Yarımada'nın öbür ucundadır. En kolay yol taksidir; trafik yoğun değilse kısa sürede varırsınız. Toplu taşımayla gitmek isterseniz T1 tramvayıyla Aksaray'a ya da Topkapı'ya gidip oradan Edirnekapı yönüne aktarma yapabilir veya Eminönü'nden Fevzipaşa Caddesi boyunca Edirnekapı'ya giden otobüslere binebilirsiniz.

Keyifli bir alternatif, Eminönü'nden Haliç vapuruyla Balat'a gidip yokuş yukarı yürümektir; yolda Fethiye Camii ve Tekfur Sarayı gibi duraklar vardır. Hemen yakındaki Edirnekapı Mihrimah Sultan Camii ve Theodosius surları ile ziyaretinizi yarım günlük bir geziye dönüştürebilirsiniz.