Marmara Deniz Surları, Konstantinopolis'i denizden gelebilecek saldırılara karşı koruyan ve Sarayburnu'ndan Yedikule'ye kadar kıyı boyunca uzanan Bizans sur hattıdır. Bugün Kennedy Caddesi boyunca yer yer kesintili ama hâlâ etkileyici bölümleriyle görülebilir. Bukoleon Sarayı, Ahırkapı ve Kumkapı çevresindeki parçalar, surların en kolay ulaşılabilir ve en fotojenik kesimleridir.
Bu sayfada5
Kara surlarının gölgesinde kalan savunma hattı
İstanbul'un surları denince akla genellikle üç katlı kara surları gelir; oysa şehir, Marmara ve Haliç kıyılarında da taş bir kalkanla çevriliydi. Marmara kıyısındaki sur hattı yaklaşık 8 kilometre uzunluğundadır. Kıyı surlarının ilk evresi Konstantin dönemine uzanır; şehir batıya doğru büyüyünce hat, II. Theodosius döneminde, 5. yüzyılın ilk yarısında uzatılarak yeni Theodosius Kara Surları ile birleştirildi.
Deniz surları, kara surları kadar kalın ve katmanlı değildi; çünkü Marmara'nın akıntıları, sığ ve kayalık kıyısı büyük bir çıkarma harekâtını zaten zorlaştırıyordu. Tek sıra duvar ve aralıklı burçlar çoğu zaman yeterli oldu. 9. yüzyılda İmparator Theophilos hattı kapsamlı biçimde onardı; surların birçok noktasında onun adını anan yazıtlar bu dönemden kalır.
Surları okumak: yazıtlar, devşirme taşlar ve kapılar
Surların önünde durup dikkatle bakınca bir tarih kitabını okur gibi olursunuz. Tuğla hatıllarla taş sıraların dönüşümlü dizildiği duvarlarda, bağlayıcı olarak yatay yerleştirilmiş eski mermer sütun gövdeleri göze çarpar; bunlar daha eski yapılardan alınmış devşirme malzemelerdir. Bazı burçlarda Yunanca yazıtlar ve haç motifleri seçilebilir.
Kıyıdaki semt adlarının çoğu da surlardan gelir: Ahırkapı, Çatladıkapı, Kumkapı ve Yenikapı, eski deniz kapılarının Osmanlı dönemindeki adlarıdır. Bu kapılardan bazıları limanlara, bazıları saray bahçelerine ya da balıkçı iskelelerine açılıyordu.
Demiryolu ve sahil yolu: surların yakın tarihi
Surlar yüzyıllar boyunca depremler, yangınlar ve onarımlarla şekil değiştirdi; ancak en büyük dönüşüm modern dönemde yaşandı. 19. yüzyılın sonunda Sirkeci'den batıya uzanan demiryolu hattı surların iç tarafından geçirildi ve bazı bölümler bu sırada yıkıldı. 1950'lerde kıyının doldurulmasıyla açılan Kennedy Caddesi ise surları denizden ayırdı.
Bu nedenle bugün gördüğünüz tablo parçalıdır: bazı yerlerde duvar neredeyse orijinal yüksekliğinde yükselir, bazı yerlerde evlerin arka duvarına dönüşmüştür, bazı yerlerde ise yalnızca temel kalıntıları görünür. Son yıllarda bazı kesimlerde restorasyon ve çevre düzenleme çalışmaları yapılıyor.
Surları görmek için en iyi noktalar
- Bukoleon cephesi: Surların içine gömülü mermer pencereleriyle Bukoleon Sarayı, hattın en gösterişli bölümüdür.
- Ahırkapı çevresi: Ahırkapı Feneri'nin yaslandığı burçlar ve iki yanındaki uzun duvar parçaları.
- Çatladıkapı: Bukoleon'un biraz batısında, adını bir depremde çatlayan kapıdan aldığı anlatılan eski deniz kapısının kalıntıları.
- Kumkapı'ya doğru: Sahil yolundan batıya yürürken Kumkapı önlerinde duvarın yer yer ev ve bahçelerle iç içe geçtiğini görürsünüz.
- Hattın ucunda: Surlar batıda, kara surlarıyla birleştiği noktada Yedikule Hisarı ile son bulur.
Sareban Hotel'den nasıl gidilir?
Surlar, otelimizin hemen aşağısındaki kıyı şeridinin ta kendisidir: Küçük Ayasofya sokaklarından yokuş aşağı inip demiryolu hattını geçtiğinizde duvarlar karşınıza çıkar. Doğuya Bukoleon ve Ahırkapı'ya, batıya Kumkapı'ya doğru Kennedy Caddesi sahil yolunu izleyerek istediğiniz kadar yürüyebilirsiniz. Bizans izlerini bir gün boyunca takip etmek isterseniz Bizans İstanbul'u rotamızı öneririz.
Sık sorulan sorular
Deniz surlarını gezmek ücretli mi?
Hayır. Surlar açık alandadır ve sahil yolundan, sahil parkından ya da mahalle sokaklarından ücretsiz olarak görülebilir.
Deniz surları ile kara surları arasındaki fark nedir?
Kara surları şehrin batısında üç katlı güçlü bir savunma hattıdır. Deniz surları ise Marmara ve Haliç kıyısında daha ince, genellikle tek sıra duvar ve burçlardan oluşur; çünkü denizden saldırı coğrafi olarak daha zordu.
Surların en iyi görüldüğü yer neresi?
Bukoleon Sarayı cephesi ile Ahırkapı Feneri çevresi, hem en iyi korunmuş hem de en kolay ulaşılan bölümlerdir.
Surlar boyunca ne kadar yürüyebilirim?
Sahil yolu Sarayburnu'ndan Yenikapı'ya ve ötesine uzanır. Bukoleon–Ahırkapı arası kısa bir yürüyüştür; daha uzun bir rota için Kumkapı yönüne devam edebilirsiniz.
