Küçük Ayasofya Camii, İmparator I. Iustinianos ile eşi Theodora'nın 527–536 yılları arasında Aziz Sergios ve Bakhos adına yaptırdığı Bizans kilisesidir ve bugün ibadete açık bir camidir. Sultanahmet'in Marmara'ya inen sessiz yamacında, Ayasofya'dan yalnızca birkaç sokak uzakta durur. Sekizgen kubbesi, Yunanca yazıt kuşağı ve çınar gölgeli avlusuyla kalabalıktan uzak, sahici bir Bizans deneyimi sunar.
Bu sayfada5
Ayasofya'dan önce yükselen kubbe: 1.500 yıllık bir kilise
Kilise, Iustinianos'un tahta çıkmadan önce yaşadığı Hormisdas Sarayı'nın hemen yanına inşa edildi. Rivayete göre genç Iustinianos, amcası I. Iustinus döneminde komplo suçlamasıyla ölüm tehlikesi atlattı; Aziz Sergios ve Bakhos'un imparatorun rüyasına girip onu kurtardığına inanılır. Yapı da bu minnetin ifadesi olarak anlatılır. Bina, Ayasofya'nın bugünkü yapısından birkaç yıl önce yapılmaya başlandığı ve benzer bir kubbe taşıdığı için halk arasında “Küçük Ayasofya” adını aldı.
Uzun süre büyük kubbenin “provası” olduğu söylendi; bugün araştırmacıların bir kısmı iki şantiyenin büyük ölçüde eşzamanlı yürüdüğünü düşünüyor. Plan, düzensiz bir dikdörtgen gövdenin içine oturtulmuş sekizgen bir çekirdekten oluşur. Sekiz ayağın taşıdığı dilimli kubbe, içeride yumuşak bir dalga etkisi yaratır. Zemin kattaki ve üst galerideki sütunlar dönüşümlü olarak yeşil ve kırmızı tonlu mermerdendir.
Kiliseden camiye: Hüseyin Ağa ve Osmanlı katmanı
Yapı, II. Bayezid döneminde Babüssaade Ağası Hüseyin Ağa tarafından 16. yüzyılın başlarında camiye dönüştürüldü. Bu dönemde minare, son cemaat yeri ve avluyu çevreleyen medrese hücreleri eklendi; Hüseyin Ağa'nın türbesi bugün de avluda, girişe yakın bir noktada durur. Sonraki yüzyıllarda depremler ve nem yapıyı yıprattı; 19. yüzyılın sonlarında hemen yanından geçirilen demiryolu hattı titreşim sorununu da beraberinde getirdi. 2000'li yılların ortasında tamamlanan kapsamlı restorasyonla iç mekân yeniden aydınlık ve bütünlüklü bir görünüme kavuştu.
Avlu, mahallenin nefes aldığı yerdir: çınar gölgesi, sade bir şadırvan, eski medrese hücrelerinin önünde çay içen komşular. Buradan Küçük Ayasofya ve Kadırga sokaklarına bakınca, turist kalabalığının yalnızca birkaç yüz metre ötede olduğuna inanmak zorlaşır.
İçeride nelere bakmalı?
- Yunanca yazıt frizi: Zemin kat sütunlarının üzerindeki saçak boyunca uzanan uzun Yunanca şiir, Iustinianos, Theodora ve Aziz Sergios'u anar; İstanbul'daki en etkileyici Bizans yazıtlarından biridir.
- Monogramlı sütun başlıkları: İnce oymalı başlıklarda imparatorluk çiftinin iç içe geçmiş harflerden oluşan monogramlarını arayın.
- Dilimli kubbe: Merkezde durup yukarı bakın; pencerelerden süzülen ışığın kubbeyi nasıl hafiflettiğini göreceksiniz.
- Üst galeriler: Sekizgen planı bütünüyle görmek için en iyi bakış noktasıdır; erişim her zaman açık olmayabilir.
- Hüseyin Ağa Türbesi ve medrese avlusu: Yapının Osmanlı katmanını anlamak için avluda birkaç dakika geçirmeye değer.
Ziyaret adabı ve en güzel saatler
Küçük Ayasofya ücretsizdir ve aktif bir camidir; namaz vakitlerinde ziyaretçi girişine kısa bir ara verilir. Kadınların başörtüsü takması, herkesin omuz ve dizleri örten kıyafet giymesi beklenir; ayakkabılar girişte çıkarılır. Ayrıntılar için cami ziyaret adabı rehberimize göz atabilirsiniz. Sabahın erken saatleri ya da ikindiden sonraki sakin dilim, ışığın kubbeyi en güzel doldurduğu zamanlardır.
Sareban Hotel'den nasıl gidilir?
Cami, otelimizle aynı mahallede, en yakın komşumuzdur. Cinci Meydanı Sokağı'ndan deniz yönüne birkaç sokak yürümeniz yeterli; minare, köşeyi döner dönmez görünür. Ziyaretten sonra Sokullu Mehmet Paşa Camii'ne yokuş yukarı, Kennedy Caddesi sahil yoluna ise yokuş aşağı devam edebilirsiniz. Güzergâhı konum sayfamızda harita üzerinde görebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Küçük Ayasofya Camii'ne giriş ücretli mi?
Hayır, giriş ücretsizdir. Aktif bir cami olduğu için namaz vakitlerinde ziyaretlere kısa bir ara verilir.
Küçük Ayasofya ile Ayasofya aynı yer mi?
Hayır. Küçük Ayasofya, Ayasofya'nın birkaç yüz metre güneyinde, Marmara'ya yakın ayrı bir yapıdır. Aslen Aziz Sergios ve Bakhos Kilisesi olarak yapılmış, Ayasofya'yı andıran kubbesi nedeniyle bu adı almıştır.
Ziyaret ne kadar sürer?
İç mekân ve avlu için 30–40 dakika yeterlidir. Avluda oturup mahallenin havasını solumak isterseniz biraz daha zaman ayırın.
Çocuklarla gitmeye uygun mu?
Evet. Avlu sakin ve güvenlidir; içeride sessiz olunması yeterlidir. Kısa ziyaret süresi sayesinde çocuklu aileler için rahat bir duraktır.
