Örme Dikilitaş, Sultanahmet Meydanı'nın güney ucunda yükselen, kesme taş bloklardan örülmüş yaklaşık 32 metrelik bir Bizans obeliskidir. Yapım tarihi kesin olarak bilinmez; 10. yüzyılda İmparator VII. Konstantinos tarafından onarılıp yaldızlı bronz levhalarla kaplatılmıştır. Bugün çıplak ve delik deşik görünen yüzeyi, 1204'teki Haçlı yağmasının en somut izlerinden birini taşır.
Bu sayfada4
Taklit mi, meydan okuma mı?
Hipodrom'un ortasındaki sette, kuzeyde gerçek bir Mısır obeliski olan Dikilitaş dururken, güney ucunda buna denk bir anıt gerekiyordu. Örme Dikilitaş bu simetriyi sağlamak için, tek parça granit yerine düzensiz taş bloklardan örülerek yapıldı. Kaynaklarda kesin tarih geçmez; birçok araştırmacı 4. yüzyıla tarihler.
Kaidedeki Grekçe yazıt, anıtın zamanla harap olduğunu ve İmparator VII. Konstantinos Porfirogennetos tarafından yenilendiğini anlatır. Yazıt onu antik dünyanın yedi harikasından Rodos Heykeli ile kıyaslar ve yenilenmiş hâlinin ondan bile daha görkemli olduğunu söyler. Bu yüzden anıt bazen Konstantinos Obeliski olarak da anılır.
Bronzun gidişi ve kalan izler
Onarımdan sonra obeliskin dört yüzü, güneşte parlayan yaldızlı bronz levhalarla kaplandı. 1204'te şehri yağmalayan Dördüncü Haçlı Seferi askerleri bu levhaları söküp eriterek sikke ve silaha dönüştürdü. Bugün yüzeydeki sıra sıra delikler, levhaları tutan metal kenetlerin yerleridir; yakından bakınca düzenli aralıklarla dizildiklerini görürsünüz.
Rivayete göre Osmanlı döneminde saray için yetişen genç askerler çeviklik ve cesaretlerini göstermek amacıyla bu obeliskin taşlarına tırmanırdı; yüzeydeki bazı aşınmaların bu gösterilerden kaldığı anlatılır. Anıt, taş örgüsündeki bozulmalar nedeniyle yüzyıllar içinde birkaç kez onarılmıştır.
Neye dikkat etmeli?
- Kenet delikleri: Bronz levhaların izlerini gösteren düzenli delik sıraları.
- Kaide yazıtı: Rodos Heykeli'ne göndermede bulunan Grekçe şiirsel yazıt.
- Zemin farkı: Kaidenin çevresindeki çukur, Bizans pistinin bugünkü meydandan ne kadar aşağıda olduğunu gösterir.
- İki obelisk karşılaştırması: Tek parça granit Dikilitaş ile örme taştan yapılmış bu anıtı aynı bakışta karşılaştırın.
Sareban Hotel'den nasıl gidilir?
Örme Dikilitaş, otelimizden yürüyerek Hipodrom'a çıktığınızda karşılaştığınız ilk anıttır: Küçük Ayasofya'dan yokuşu tırmanıp meydanın güney ucuna vardığınızda hemen karşınızda yükselir. Buradan kuzeye yürüyerek Yılanlı Sütun, Dikilitaş ve Alman Çeşmesi ile Sultanahmet Meydanı'nın tüm anıt dizisini tamamlayabilirsiniz. Yakınlardaki Mozaik Müzesi, Büyük Saray'ın zeminini süsleyen mozaiklerle bu Bizans hikâyesini tamamlar.
Sık sorulan sorular
Örme Dikilitaş ne zaman yapıldı?
Kesin tarihi bilinmiyor; çoğu kaynak 4. yüzyıla tarihler. Kaidedeki yazıt, 10. yüzyılda VII. Konstantinos tarafından onarıldığını belirtir.
Yüzeyindeki delikler nedir?
Obeliski kaplayan yaldızlı bronz levhaları tutan kenetlerin yerleridir. Levhalar 1204'te Haçlılar tarafından sökülüp eritilmiştir.
Dikilitaş ile farkı nedir?
Dikilitaş Mısır'dan getirilmiş tek parça granit bir obelisktir; Örme Dikilitaş ise İstanbul'da taş bloklarla örülerek yapılmış bir Bizans anıtıdır.
