ان‌شاءالله در ترکیه: معنا، ریشه، کاربرد روزمره و پاسخ به آن

معنای کلمه به کلمه: «اگر خدا بخواهد»

این عبارت سه جزء دارد: «ان» (اگر)، «شاء» (خواست) و «الله». پس برابر دقیق آن «اگر خدا بخواهد» است. در ترکی بیشتر «inşallah» نوشته می‌شود و شکل «inşaallah» که به تلفظ عربی نزدیک‌تر است نیز فراوان دیده می‌شود. معنای هر دو یکی است.

گوینده قصد انجام کاری را دارد و برای آن تلاش می‌کند، اما یادآوری می‌کند که آینده یکسره در دست انسان نیست و فرجام هر کار به تقدیر خدا بستگی دارد. در اسلام این نگرش «توکل» نام دارد: انجام دادن آنچه از دستتان برمی‌آید و واگذاشتن نتیجه به خدا.

ریشه: سفارش قرآن

پایهٔ گفتن ان‌شاءالله آیه‌های 23 و 24 سورهٔ کهف است. معنای این آیه‌ها چنین است: «دربارهٔ هیچ چیز نگو که من فردا آن را انجام می‌دهم، مگر آنکه بگویی اگر خدا بخواهد.» بر پایهٔ روایتی که در منابع تفسیری آمده، این آیه‌ها پس از ماجرایی نازل شد که در آن حضرت محمد (ص) وعده داد فردا به پرسش‌هایی که از ایشان شده بود پاسخ دهد و ان‌شاءالله نگفت.

به همین دلیل مسلمانان افزودن ان‌شاءالله به جمله را هم نوعی ادب می‌دانند و هم یک عادت. این کلمه با گذشت زمان از چارچوب دینی بیرون آمد و در ترکی به سخنی روزمره، در معنای «امیدوارم»، تبدیل شد.

در زندگی روزمره چگونه به کار می‌رود؟

• برنامه و نیت: «Yarın sabah Topkapı’ya gideceğiz inşallah» یعنی «فردا صبح، ان‌شاءالله، به توپکاپی می‌رویم». گوینده واقعاً قصد رفتن دارد.
• آرزو و خیرخواهی: «İnşallah çabucak iyileşirsin» (ان‌شاءالله زود خوب می‌شوی)، «İnşallah yolculuğunuz güzel geçer» (ان‌شاءالله سفر خوبی خواهید داشت). در اینجا به «امیدوارم» نزدیک است.
• هنگام چشم‌انتظاری یک نتیجه: «İnşallah yarın hava güzel olur» یعنی «ان‌شاءالله فردا هوا خوب می‌شود». دربارهٔ چیزی که در اختیار ما نیست، نتیجه‌ای نیک می‌خواهیم.
• فقط برای چیزهای خوب: ان‌شاءالله همیشه با آرزویی نیک همراه است و هنگام خواستن چیزی بد گفته نمی‌شود.

آیا «ان‌شاءالله» یعنی «شاید»؟ یک سوءتفاهم رایج

برخی مسافرانی که نخستین بار به استانبول می‌آیند، ان‌شاءالله را «شاید»ی مؤدبانه یا حتی «گمان نمی‌کنم» می‌شنوند. اما در بیشتر موارد درست برعکس است: آن شخص قصد انجام کار را دارد و آن را آشکارا می‌گوید. ان‌شاءالله در اینجا راهی برای فروتن ماندن هنگام قول دادن است.

اگر مغازه‌داری بگوید «Akşama hazır olur inşallah» (ان‌شاءالله تا عصر آماده می‌شود)، سفارش شما تا عصر آماده خواهد بود. کسی که بخواهد بگوید کاری واقعاً نامطمئن است، معمولاً این را جداگانه و روشن می‌گوید. اگر خواستید مطمئن شوید، پرسیدن ساعت یا روز کافی است و بی‌ادبی شمرده نمی‌شود.

وقتی کسی ان‌شاءالله می‌گوید چه پاسخی بدهیم؟

• İnşallah: رایج‌ترین پاسخ تکرار همان عبارت است و نشان می‌دهد در آرزوی گوینده شریکید.
• آمین (Amin): اگر عبارت به صورت دعا یا آرزوی خوب گفته شده باشد، گفتن «آمین» بسیار طبیعی است.
• اگر مسلمان نیستید: لبخندی همراه با «İnşallah» یا «Umarım» (امیدوارم) کافی است. پاسخ محترمانه همیشه قدر دیده می‌شود.

عبارت‌های دیگری که در استانبول می‌شنوید

• Maşallah: یعنی «ماشاءالله». هنگام ستودن چیزی زیبا و برای دور کردن چشم‌زخم گفته می‌شود: «Maşallah, ne güzel çocuk!» (ماشاءالله، چه کودک زیبایی!). در مغازه‌ها و خانه‌ها لوحه‌هایی با نوشتهٔ «Maşallah» می‌بینید.
• Bismillah: یعنی «بسم‌الله». هنگام شروع غذا، سفر یا هر کار دیگری گفته می‌شود.
• Elhamdülillah: یعنی «الحمدلله». به پرسش «Nasılsın?» (حالت چطور است؟) معمولاً پاسخ می‌دهند: «İyiyim, elhamdülillah» (خوبم، الحمدلله).
• Allah razı olsun: یعنی «خدا از شما راضی باشد»، تشکری از ته دل. پاسخ آن «Sizden de» (شما هم) یا «Amin» است.
• Hayırlı olsun: آرزوی خیر و برکت برای خانه، کار یا خریدی تازه. پاسخش «Sağ olun» (ممنون) است.
• Kolay gelsin: یعنی «کارتان آسان باشد» و نزدیک به «خسته نباشید» خودمان است؛ سلامی مهربانانه به کسی که مشغول کار است و عبارتی دینی نیست. پاسخش «Sağ olun» است.
• Allah kabul etsin: یعنی «خدا قبول کند»، پس از نماز یا روزه گفته می‌شود. پاسخش «Amin, cümlemizin» (آمین، از همهٔ ما) یا کوتاه «Amin» است.

این عبارت‌ها را کجا می‌شنوید؟

تقریباً همه‌جا: پس از پایان چانه‌زنی در بازار بزرگ، هنگام راه افتادن تاکسی، پس از بازدید از یک مسجد یا سر میز صبحانه. در خوشنویسی‌های دیوار مسجدهایی مانند مسجد سلطان‌احمد نیز دعاهایی مشابه دیده می‌شود؛ اگر می‌خواهید آنها را بخوانید، راهنمای خوشنویسی اسلامی ما را ببینید.

در هتل ما در محلهٔ ایاصوفیه کوچک (Küçük Ayasofya) ممکن است از اعضای تیم ما همان‌قدر «inşallah» بشنوید که «خوش آمدید». اگر می‌خواهید استانبول را با توجه به ملاحظات اسلامی بگردید، راهنمای مسافران مسلمان و مقالهٔ ما دربارهٔ غذای حلال را نیز ببینید.