Kadırga, otelimizin bulunduğu Küçük Ayasofya'nın hemen batısında, bir zamanlar Bizans'ın önemli limanlarından biri olan Iulianus (sonraki adıyla Sophia) Limanı'nın üzerinde kurulmuş bir mahalle ve meydandır. Liman, Osmanlı döneminde kadırga denilen kürekli savaş gemilerine üs olmuş, zamanla dolarak bugünkü meydana ve parka dönüşmüştür. Turistik bir “görülecek yer” değil; ama İstanbul'un katman katman tarihini gündelik hayatın ortasında okumak isteyenler için Tarihi Yarımada'nın en samimi köşelerinden biridir.
Bu sayfada5
Iulianus'tan Sophia'ya: kaybolan bir Bizans limanı
Konstantinopolis'in Marmara kıyısı, Haliç'e girmekte zorlanan ya da doğrudan şehrin güneyine yanaşmak isteyen gemiler için yapay limanlarla donatılmıştı. Kaynaklara göre bunlardan biri, 4. yüzyılda İmparator Iulianus döneminde inşa edilen ve onun adıyla anılan limandı. 6. yüzyılın ikinci yarısında II. Iustinus limanı temizletip genişletti ve eşi İmparatoriçe Sophia'nın adını verdi; liman bu nedenle Bizans metinlerinde iki adla da geçer.
Liman, yüzyıllar boyunca şehre tahıl, kereste ve taş taşıyan gemilere hizmet etti. Ancak Marmara'nın getirdiği kum ve çamur, limanların sürekli taranmasını gerektiriyordu; Bizans'ın son dönemlerinde bu bakım zayıfladıkça havza da daralmaya başladı.
Kadırgaların limanı: Osmanlı döneminde Kadırga
1453'ten sonra Osmanlılar eski havzayı bir süre kadırga denen kürekli savaş gemileri için kullandı; semtin adı buradan gelir. Donanmanın ana merkezi Haliç'teki Tersane-i Amire'ye taşınınca liman önemini yitirdi, dolmaya bırakıldı ve zamanla üzerine konaklar, evler ve bahçeler yapıldı. 1571–1572'de Mimar Sinan'ın yamaca yerleştirdiği Sokullu Mehmet Paşa Camii külliyesi, semtin Osmanlı dönemindeki itibarını gösterir.
Bugün bile sokak adları eski limanı hatırlatır: meydana inen caddelerden biri hâlâ Kadırga Limanı adını taşır. Meydanın düz ve geniş yapısı, çevresindeki yokuşlu dokuyla birlikte düşünüldüğünde, burada bir zamanlar su olduğunu hayal etmek zor değildir.
Bugünkü Kadırga: mahalle hayatının ortasında
Meydan bugün ağaçlıklı bir parka ve çevresindeki sade apartmanlara, küçük esnafa, fırınlara ve çay ocaklarına ev sahipliği yapar. Akşamüstü çocuklar parkta koşturur, emekliler bankta sohbet eder, okuldan dönen öğrenciler simitlerini paylaşır. Sultanahmet'in kartpostal manzaralarından sonra burada birkaç dakika oturmak, şehrin gerçek ritmini hissettirir.
Batıya doğru yürüdüğünüzde Kumkapı'nın tarihi kilise ve mahalle dokusuna, güneye indiğinizde ise demiryolunun ve surların ardından Marmara kıyısına ulaşırsınız. Bu yüzden Kadırga, iki semt arasında doğal bir geçiş noktası gibidir.
Kadırga'da yürürken nelere dikkat etmeli?
- Sokullu külliyesinin medrese duvarları: Meydandan yamaca bakınca Sinan'ın taş işçiliği hemen fark edilir.
- Eski liman izleri: Meydan çevresindeki düzlük ve sokak adları, Bizans havzasının yaklaşık yerini hayal etmeye yardım eder.
- Mahalle çeşmeleri: Yakın sokaklardaki kitabeli Osmanlı çeşmelerine göz atın; bazıları küçük ama zarif örneklerdir.
- Deniz surlarına doğru: Güneydeki sokaklardan inerken Marmara Deniz Surları'nın parçaları arada bir görünür.
Sareban Hotel'den nasıl gidilir?
Kadırga, Cinci Meydanı Sokağı'ndan batıya doğru birkaç dakikalık düz ve kolay bir yürüyüşle ulaşılan komşu semtimizdir. Mahallenin bütününü tanımak için Küçük Ayasofya ve Kadırga semt rehberimize, Tarihi Yarımada'yı yürüyerek keşfetmek içinse otelden başlayan yürüyüş rotamıza göz atabilirsiniz. Çocuklu aileler için parkı bir mola durağı olarak aile sayfamızdaki önerilerle birleştirebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kadırga Limanı hâlâ var mı?
Hayır. Bizans döneminin Iulianus (Sophia) Limanı zamanla dolmuş, yerini bugünkü meydan, park ve mahalle almıştır. Liman yalnızca semt ve sokak adlarında yaşamaktadır.
Kadırga adı nereden geliyor?
Osmanlı döneminde eski liman, kadırga adı verilen kürekli savaş gemilerine üs olarak kullanılmıştır; semt adını bu gemilerden alır.
Kadırga turistler için güvenli mi?
Kadırga sakin bir yerleşim mahallesidir. Her şehir semtinde olduğu gibi olağan dikkati göstermek yeterlidir; gündüz ve akşamüstü yürüyüşleri için rahattır.
Kadırga'da ne kadar zaman geçirmeli?
Meydanda dolaşmak ve Sokullu Camii'ne çıkmak için yarım saat ile bir saat arası yeterlidir.
