هیپودروم قسطنطنیه (میدان سلطان‌احمد)

از میدان مسابقه تا میدان اسب‌ها

کار در دورهٔ امپراتور روم، سپتیمیوس سوروس، حدود سال 203 میلادی آغاز شد. وقتی کنستانتین بزرگ در سال‌های 324 تا 330 شهر را پایتخت خود کرد، میدان مسابقه را گسترش داد و مستقیماً به کاخ بزرگ وصل کرد. طول آن حدود 450 متر برآورد می‌شود و گنجایش ده‌ها هزار تماشاگر را داشت. در سمت شرقی کاتیسما قرار داشت، جایگاه امپراتور که او در آن پیش مردم ظاهر می‌شد.

مسابقه در اینجا سیاست بود. «آبی‌ها» و «سبزها» همزمان هواداران و کانون‌های قدرت بودند و در سال 532 با فریاد «نیکا!» (پیروز شو!) علیه ژوستینیان متحد شدند. بخش بزرگی از شهر سوخت و به نوشتهٔ پروکوپیوس مورخ، شورش با کشته‌شدن ده‌ها هزار نفر در هیپودروم پایان یافت. بازسازی پس از آن، ایاصوفیه امروز و آب‌انبار باسیلیکا را به شهر داد.

صلیبیون در سال 1204 مجسمه‌های هیپودروم را غارت کردند؛ چهار اسب برنزی مشهور آن به ونیز رسید. در دورهٔ عثمانی این محدوده آت میدانی، یعنی «میدان اسب‌ها»، شد و صحنهٔ بازی‌های نیزه‌پرانی (جرید)، رژه‌ها و جشن چندهفته‌ای ختنه‌سوران بود که مراد سوم در سال 1582 برای پسرش برپا کرد.

چهار بنای یادبود، از شمال به جنوب

ارابه‌ها دور یک مانع مرکزی به نام اسپینا می‌تاختند که امپراتوران آن را با غنیمت‌هایی از سراسر امپراتوری آراستند. آنچه امروز در امتداد آن ایستاده این است:

• چشمهٔ آلمانی: چشمه‌ای هشت‌ضلعی و گنبددار که قیصر ویلهلم دوم هدیه داد و در سال 1901 گشایش یافت.
• ابلیسک تئودوسیوس: ابلیسک مصری از سدهٔ پانزدهم پیش از میلاد که در سال 390 میلادی بر پایه‌ای مرمرین با نقش‌برجسته دوباره برپا شد.
• ستون مارها: بدنهٔ برنزی بنایی یادبود که پس از پیروزی یونانیان در پلاته‌آ در سال 479 پیش از میلاد در دلفی برپا شده بود.
• ابلیسک سنگ‌چین: ابلیسکی از سنگ ناهموار که روزگاری با صفحه‌های برنزی زراندود پوشیده بود.

زمین کهن زیر پای شما

به گودال‌های پیرامون بناها نگاه کنید: قرن‌ها آوار، میدان را چند متر بالاتر از میدان مسابقهٔ بیزانسی آورده است. در انتهای جنوب‌غربی، در شیب رو به دریا، هنوز می‌توانید دیوارهای اسفندونه، انتهای خمیدهٔ میدان مسابقه، را تشخیص دهید. در سمت غربی، کاخ ابراهیم‌پاشا از سدهٔ شانزدهم اکنون موزهٔ هنرهای ترک و اسلامی را در خود جای داده است.

میدان شب‌ها زنده است، وقتی خانواده‌ها قدم می‌زنند و کودکان میان نیمکت‌ها می‌دوند، و در ماه رمضان هنگام غروب به گردهمایی بزرگی تبدیل می‌شود. بناهای نورباران‌شده با مسجد آبی در پس‌زمینه عکس‌های شبانهٔ بسیار خوبی می‌سازند.

از هتل ساربان چگونه برویم؟

هیپودروم نزدیک‌ترین میدان بزرگ به هتل ما در محلهٔ ایاصوفیه کوچک (Küçük Ayasofya) است. از شیب خیابان، از کنار مسجد صوقوللو محمدپاشا بالا بروید تا به انتهای جنوبی آن، نزدیک ابلیسک سنگ‌چین، برسید. از آنجا به سمت شمال قدم بزنید و از کنار هر بنا تا مسجد آبی و ایاصوفیه بروید. این مسیر نخستین مرحلهٔ مسیر پیاده‌روی ما در شهر قدیمی از هتل هم هست.